بد اخلاقی ـ صفات ناپسند

{منبع اين نوشتار يک سايت است. آن را با نوشته خودتان جايگزين کنيد.}

منبع: سایت تربیت

نویسنده: گروهی از محققان و پژوهشگران

بداخلاقى#

بداخلاقى باعث سلب توفيق و توبه و عذاب نفس (خود خورى) و در نهايت عملكرد و احسان را هم فاسد مي گرداند لذا توجه به روايات ذيل مفاسد بداخلاقى بيشتر واضح گردد.

عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ عليه السلام قَالَ إِنَّ سُوءَ الْخُلُقِ لَيُفْسِدُ الْعَمَلَ كَمَا يُفْسِدُ الْخَلُّ الْعَسَلَ

امام صادق عليه السلام فرمود: بد خوئى كردار را تباه سازد چنان چه سركه عسل را تباه كند.

(اصول كافى جلد 4 صفحه: 11 رواية: 1)

عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيِّ عَنِ السَّكُونِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ عليه السلام قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه و آله أَبَى اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ لِصَاحِبِ الْخُلُقِ السَّيِّئِ بِالتَّوْبَةِ قِيلَ وَ كَيْفَ ذَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ لِأَنَّهُ إِذَا تَابَ مِنْ ذَنْبٍ وَقَعَ فِى ذَنْبٍ أَعْظَمَ مِنْهُ

و نيز آن حضرت فرمود: كه رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: خداى عزوجل از صاحب خوى بد توبه نخواسته، عرض شد: اى رسول خدا اين چگونه باشد؟ فرمود: به جهت اين كه هرگاه از گناهى توبه كند در گناه بزرگترى افتد.

(اصول كافى جلد 4 صفحه: 11 رواية: 2)

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ سَيْفِ بْنِ عَمِيرَةَ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ إِنَّ سُوءَ الْخُلُقِ لَيُفْسِدُ الْإِيمَانَ كَمَا يُفْسِدُ الْخَلُّ الْعَسَلَ

و نيز از آن حضرت روايت شده كه فرمود: بدخوئى هر آينه ايمان را تباه سازد چنانكه سركه عسل را تباه كند.

(اصول كافى جلد 4 صفحه: 11 رواية: 3)

عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ بْنِ بَزِيعٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ مِهْرَانَ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ غَالِبٍ عَنْ أَبِى عَبْدِ اللَّهِ عليه السلام قَالَ مَنْ سَاءَ خُلُقُهُ عَذَّبَ نَفْسَهُ

و نيز فرمود: هر كه خوى او بداست خود را شكنجه دهد.

(اصول كافى جلد 4 صفحه: 12 رواية: 4)

از مجلسى « عذب نفسه » زيرا خودش از خويش در رنج است چون برآشفتگى و خشم جان و تن او را زيان رساند و چون آرام شود از آن چه كرده پشيمان گردد و خود را سرزنش كند و نيز مردم بيشتر شود كه بدخلقى او را درخورد نكنند و او را آزار دهند و از او كناره كنند و در هيچ چيز به او كمك نكنند و چون خودش باعث آن بوده است گويا خود را شكنجه داده است و بايد بدانى كه بسا مقصود از اين خبر و مانند آن همه اخلاق بد باشد چون كبر و حسد و كينه و مانند آن زيرا همه آن ها انسان را در مفاسد بزرگ دنيويه اندازند و مايه سستى ايمان و كاستى كردار گردند و يكى از محققان قول خدا را كه فرمايد: « و انّ جهنم لمحيطة بالكافرين » « دوزخ كافران را فراگرفته است » بدان تأويل كرده است.

عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا عَنْ أَحْمَدَ بْنِ أَبِى عَبْدِاللَّهِ عَنْ أَبِيهِ عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِى لَيْلَى عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ عليه السلام قَالَ مَنْ قُسِمَ لَهُ الْخُرْقُ حُجِبَ عَنْهُ الْإِيمَانُ

حضرت باقر عليه السلام فرمود: آن كس كه ناسازگارى بهره اش گردد ايمان از او در پس پرده رود.

(اصول كافى جلد 4 صفحه: 10 رواية: 1)

از مجلسى در قاموس است كه خرق و ناسازگارى ضد نرمش و سازگارى و بدرفتارى در امور است و به معنى حماقت است، و در نهايه آن را به نادانى و حمق تفسير كرده.

و ناسازگارى براى آن از ايمان بركنار است كه:

1 ـ مؤمنان را آزار كند با اين كه مؤمن كسى باشد كه مسلمانان از دست و زبانش آسوده باشند.

2 ـ براى او طلب دانش فراهم نگردد كه پايه ايمان است.

3 ـ با بسيارى از اوصاف مؤمنان كه گذشت سازگار نيست و آن نكوهيده است تا آن جا كه نرمش روا است و كار به مسامحه در امر دين نكشد چنان چه اميرالمؤمنين عليه السلام فرمايد: نرمش كن تا آن جا كه سزد و به سختى گراى هنگامى كه مفيد نيفتد.

مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى عَنْ أَحْمَدَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عِيسَى عَنْ عَلِيِّ بْنِ النُّعْمَانِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شِمْرٍ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِى جَعْفَرٍ عليه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله لَوْ كَانَ الْخُرْقُ خَلْقاً يُرَى مَا كَانَ شَيْءٌ مِمَّا خَلَقَ اللَّهُ أَقْبَحَ مِنْهُ

و نيز امام باقر عليه السلام فرمود: كه رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: اگر ناسازگارى ديده شود، چيزى در ميان مخلوقات خدا زشت تر از آن نباشد.

(اصول كافى جلد 4 صفحه: 11 رواية: 2)

عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَفْصٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ دُبَيْسٍ عَمَّنْ ذَكَرَهُ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ عليه السلام قَالَ إِذَا خَلَقَ اللَّهُ الْعَبْدَ فِى أَصْلِ الْخِلْقَةِ كَافِراً لَمْ يَمُتْ حَتَّى يُحَبِّبَ اللَّهُ إِلَيْهِ الشَّرَّ فَيَقْرُبَ مِنْهُ فَابْتَلَاهُ بِالْكِبْرِ وَ الْجَبْرِيَّةِ فَقَسَا قَلْبُهُ وَ سَاءَ خُلُقُهُ وَ غَلُظَ وَجْهُهُ وَ ظَهَرَ فُحْشُهُ وَ قَلَّ حَيَاؤُهُ وَ كَشَفَ اللَّهُ سِتْرَهُ وَ رَكِبَ الْمَحَارِمَ فَلَمْ يَنْزِعْ عَنْهَا ثُمَّ رَكِبَ مَعَاصِيَ اللَّهِ وَ أَبْغَضَ طَاعَتَهُ وَ وَثَبَ عَلَى النَّاسِ لَا يَشْبَعُ مِنَ الْخُصُومَاتِ فَاسْأَلُوا اللَّهَ الْعَافِيَةَ وَ اطْلُبُوهَا مِنْهُ

امام صادق عليه السلام فرمود: چون خداوند بنده راست سرشت كافر بيافريند آن بنده نميرد تا بدى راست دوست او گرداند، پس بدان نزديك شود، و در نتيجه به كبر و زورگوئى ( يا هرزگى ) او را گرفتار كند، پس دلش سخت شود، و خلقش ناپسند گردد، و رويش سخت، و پستيش آشكار، و شرمش كم شود، و خداوند پرده اش راست بدرد، و به حرام ها ( ى خداوند ) در افتد و از آن ها جدا نگردد، سپس به نافرماني هاى خدا است دچار شود و فرمانبرداريش را بد دارد، و به مردمان به پرد، و از ستيزه سير نشود، از خداوند عافيت بخواهيد و دوام آن را بجوئيد.

(اصول كافى جلد 4 صفحه: 22 رواية: 2)

معلوم ميشود بداخلاقى از ريشه كفر و الحاد سرچشمه ميگيرد و همه بوسيله مراقبه و محاسبه مواظب آن مختصر ريشه كفر كه در همه وجود دارد باشد تا غلبه شقاوت بر سعادت انسان نگردد.

يكى از طرق نجات از بداخلاقى توجه به امتيازات خلق نيكو است به چند روايت اشاره مي‌شود.

عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِى عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِاللَّهِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِى عَبْدِاللَّهِ عليه السلام قَالَ الْبِرُّ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ يَعْمُرَانِ الدِّيَارَ وَ يَزِيدَانِ فِى الْأَعْمَارِ

امام صادق عليه السلام فرمود: نيكوكارى و حسن خلق خانه ها را آباد كند و بر عمرها بيفزايد.

(اصول كافى ج: 3 ص: 157 رواية: 8)

عَلِيُّ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّوْفَلِيِّ عَنِ السَّكُونِيِّ عَنْ أَبِي عَبْدِاللَّهِ عليه السلام قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه و آله أَكْثَرُ مَا تَلِجُ بِهِ أُمَّتِيَ الْجَنَّةَ تَقْوَى اللَّهِ وَ حُسْنُ الْخُلُقِ

رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود: بيشتر چيزى كه امتم را به بهشت مي برد، تقواى خدا و حسن خلق است.

(اصول كافى ج: 3 ص: 157 رواية: 6)

مقصود از خوش خلقى در اين اخبار چنان چه از مجموع آن ها استفاد مى‌شود عبارت از اظهار مهر و ملاطفت و خوش‌نظرى و خيرخواهى است نسبت به عموم هم ‌معاشران از اهل هر مذهب و كيشى باشند، و اين خوش ‌نظرى و اظهار مهر و محبت بجا، بهيچ وجه با وظائف خاصى كه نسبت به هر مورد و به هر كس وارد است، منافات ندارد.

عَنْهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عَمَّارٍ عَنْ أَبِى عَبْدِاللَّهِ عليه السلام قَالَ إِنَّ الْخُلُقَ مَنِيحَةٌ يَمْنَحُهَا اللَّهُ عَزَّوَجَلَّ خَلْقَهُ فَمِنْهُ سَجِيَّةٌ وَ مِنْهُ نِيَّةٌ فَقُلْتُ فَأَيَّتُهُمَا أَفْضَلُ فَقَالَ صَاحِبُ السَّجِيَّةِ هُوَ مَجْبُولٌ لَا يَسْتَطِيعُ غَيْرَهُ وَ صَاحِبُ النِّيَّةِ يَصْبِرُ عَلَى الطَّاعَةِ تَصَبُّراً فَهُوَ أَفْضَلُهُمَا

امام صادق عليه السلام فرمود: خلق و خوى بخششى است كه خداى عزوجل به مخلوقش عطا مي كند، برخى از آن غريزى و فطرى و برخى از آن نيت است ( يعنى با تصميم و اكتساب و تمرين پيدا ميشود و غريزه و فطرت ثانوى ميگردد ).

عرض كردم: كداميك از اين دو بهتر است ؟ فرمود: آن كه غريزه دارد، بر آن سرشته شده و غير آن نتواند كند و آن كه نيت دارد، به سختى خود را به صبر بر طاعت و اميدارد، پس اين بهتر است.

(اصول كافى ج: 3 ص: 158 رواية: 11)

اگر در كسب نور ايمان مراقبت داشته باشد بعد از مدتى خوش خلقى در طبع و منش او تجلى مى‌كند.

عَنْهُ عَنِ ابْنِ مَحْبُوبٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِهِ عَنْ أَبِى عَبْدِاللَّهِ عليه السلام قَالَ قُلْتُ لَهُ مَا حَدُّ حُسْنِ الْخُلُقِ قَالَ تُلِينُ جَنَاحَكَ وَ تُطِيبُ كَلَامَكَ وَ تَلْقَى أَخَاكَ بِبِشْرٍ حَسَنٍ

يكى از اصحاب گويد به امام صادق عليه السلام عرض كرد: اندازه حسن خلق چيست ؟ فرمود: اين كه فروتنى كنى و خوش سخن باشى و برادرت را با خوشروئى برخورد كنى.

(اصول كافى ج: 3 ص: 162 رواية: 4)

عَنْهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ حَمَّادٍ عَنْ رِبْعِيٍّ عَنْ فُضَيْلٍ قَالَ صَنَائِعُ الْمَعْرُوفِ وَ حُسْنُ الْبِشْرِ يَكْسِبَانِ الْمَحَبَّةَ وَ يُدْخِلَانِ الْجَنَّةَ وَ الْبُخْلُ وَ عُبُوسُ الْوَجْهِ يُبْعِدَانِ مِنَ اللَّهِ وَ يُدْخِلَانِ النَّارَ

فضيل ( از امام باقر يا امام صادق عليه السلام ) نقل كند كه فرمود: احسان هاى نيكو و خوش روئى، جلب محبت كنند و به بهشت در آورند، و بخل و ترش روئى، از خدا دور كنند و به دوزخ در آورند.

(اصول كافى ج: 3 ص: 162 رواية: 5)