امام رضا علیه السلام

• شناسنامه امام رضا
  
• دوره امامت امام رضا علیه السلام
  
• شهادت امام رضا علیه السلام
  
• آثار و برکات زيارت امام رضا عليه السلام
  
• اخلاق امام رضا علیه السلام
  
• آموزه های امام رضا علیه السلام
  
• اوصاف بدنى امام رضا علیه السلام
  
• شاگردان امام رضا علیه السلام
  
• آثار علمی امام رضا عليه السلام
  
• قرآن در نگاه امام رضا علیه السلام
• در آينه شعر امام رضا علیه السلام
  
• کتاب شناسی امام علی بن موسی الرضا
  
• کتابهای موجود در کتابخانه در رابطه با امام علي بن موسي الرضا علیه السلام
  
• نشریات و مقالات مربوط به امام علي بن موسي الرضا علیه السلام
  

امام رضا علیه‌السلام#

زندگی‌نامه:

امام علی بن موسی الرضا علیه‌السلام در سال 148 هـ.ق در مدينه منوره به دنيا آمد. پدر ایشان امام موسی‌کاظم علیه‌السلام و مادرشان بانویی به نام تکتم(1) است. کنیه آن حضرت را ابوالحسن خوانده‌اند و القاب آن حضرت عبارت است از رضا، صابر، رضى و وفى كه مشهورترين آن‌ها رضاست. مدت امامت ایشان 20 سال بوده است. روز آخر ماه صفر سال 203 هـ.ق در شهر طوس بدست مامون عباسی به شهادت رسیدند.

اخلاق امام رضا علیه‌السلام:

از ابراهيم بن عباس نقل شده است كه گفت: «هيچ كس را فاضل‏تر از ابوالحسن رضا علیه‌السلام نديده و نشنيده‏ام. از او چيزهايى ديده‏ام كه از هيچ كس نديدم: هرگز نديدم با سخن گفتن به كسى جفا كند؛ نديدم كلام كسى را قطع كند تا خود آن شخص از گفتن فارغ شود؛ هيچ‌گاه حاجتى را كه مى‏توانست ‏برآورده سازد، رد نمى‏كرد؛ هرگز پاهايش را پيش روى كسى كه نشسته بود دراز نمى‏كرد؛ نديدم به يكى از دوستان يا خادمانش دشنام دهد؛ هرگز نديدم در خنده‏اش قهقهه بزند بلكه خنده او تبسم بود؛ چنان بود كه اگر تنها بود و غذا برايش مى‏آوردند، غلامان و خدمتگزاران و حتى دربان و نگهبان را بر سفره خويش مى‏نشانيد و با آن‌ها غذا مى‏خورد؛ شب‌ها كم مى‏خوابيد و بسيار روزه مى‏گرفت؛ سه روز، روزه در هر ماه را از دست نمى‏داد و مى‏فرمود: اين سه روز برابر با روزه يك عمر است؛ بسيار صدقه پنهانى مى‏داد». ایشان از عابدترين مردم در زمان خود و بالاترين آن‌ها در پارسايی و تقوی بود، تا جايي كه دشمنان آن حضرت هم بدان معترف بودند و نمی‌توانستند آن را انكار كنند.

اوضاع علمی زمان امام رضا علیه‌السلام:

در قرن دوم هـ.ق كه امام رضا علیه‌السلام می‌زيستند، مراكز علمی رو به فزونی گذاشت. مدارس مختلف در همه علوم و به همه زبان‌ها و ميان همه گروه‌ها پا گرفت. مدارس از جويندگان دانش در سطوح مختلف علمی و دين پر شد. به خصوص در زمان هارون الرشيد و مأمون و در زمان امامت امام جعفرصادق علیه‌السلام و امام موسي كاظم علیه‌السلام و امام علی بن موسی الرضا علیه‌السلام. حضرت امام رضا علیه‌السلام در زمان منصور به دنيا آمدند و در زمان خلافت مهدی، هادی، هارون الرشيد و مأمون زندگی كردند و اين زمانی بود كه فرهنگ و فكر اسلامی به خوبی پايه گرفته بود و در آن زمان مؤسسين مذاهب فقهی مختلفی نیز زندگی می‌كردند. مامون دانشمندان ديگر اديان را جمع مى‏كرد و آنگاه امام رضا علیه‌السلام را نيز احضار مى‏كرد. آنان از امام پرسش مى‏كردند و آن حضرت يكى پس از ديگرى آنان را در مباحثات علمی شكست مى‏داد.

امام علي بن موسي الرضا علیه‌السلام پناه اهل فكر و معرفت بودند و با علماي فلسفه به مناظره و بحث می‌پرداختند و در حالی كه اهل فقه و شرع را هدايت و توجيه می‌كردند به محور آن‌ها تبديل شده بودند.

اوضاع سیاسی و ولایت‌عهدی:

طول مدت امامت حضرت امام رضا علیه‌السلام مقارن بود با ادامه‌ی حکومت هارون الرشید، خلع شدن امین از سلطنت و خلافت مامون. مامون نخست پيشنهاد خلافت‏ به امام علیه‌السلام كرد ولى امام شديداً از پذيرفتن آن خوددارى نمود. سپس وليعهدى خويشتن را به ایشان پيشنهاد كرد. در اينجا نيز امام مى‏دانست كه منظور تامين هدف‌هاى شخصى مامون است، لذا دوباره امتناع ورزيد ولى اصرار و تهديدهاى مامون چندان اوج گرفت كه به تصريح يا كنايه امام را به قتل تهديد ‏كرد ولى امام باز هم زير بار نرفت. تا سرانجام از هر سو زير فشار قرار گرفت؛ آنگاه با نهايت اكراه مقام وليعهدى را پذيرفت. امام رضا علیه‌السلام مقام وليعهدی را پذيرفت مشروط بر اين كه در هيچ يك از امور حكومت دخالتی نكند و مسئوليتی به حضرتش محول نگردد و در شهر اقامت گزيند. امام رضا علیه‌السلام وليعهدى مامون را پذيرفت اما به اين حقيقت پى برده بود كه در صورت امتناع، بهايى را كه بايد بپردازد تنها جان خودش نمى‏باشد، بلكه علويان و دوستدارانشان همه در معرض خطر واقع مى‏شوند.

اگر بر امام جايز بود كه در آن شرايط، جان خويشتن را به خطر بيفكند ولى در مورد دوستداران و شيعيان خود و يا ساير علويان هرگز به خود حق نمى‏داد كه جان آنان را نيز به مخاطره دراندازد. علاوه بر اين نيل به مقام وليعهدى يك اعتراف ضمنى از سوى عباسیان به شمار مى‏رفت داير بر اين مطلب كه علويان نيز در حكومت‏ سهم شايسته‏اى دارند.

حدیث سلسلة الذهب:

امام رضا علیه‌السلام هنگام عزيمت به خراسان در مسير خود به نيشابور رسيد، جمعيت بسياری از آن حضرت استقبال كردند و از ایشان خواستند تا حديثی از آباء گرامش كه صاحبان انديشه توحيدی بودند، نقل كند. امام سایبان مرکب را كنار زدند، مردم در حال هجوم بودند و سر و صدا می‌‏كردند، امام از مردم خواست تا ساكت گردند آنگاه فرمود: «پدرم از پدرش تا اميرالمؤمنين علي عليه‏السلام و او از پيامبر صلی الله ‏عليه ‏و ‏آله و او از جبرئيل نقل كرد كه خداوند فرمود: كَلِمَةُ لا اِلهَ اِلاَّ اللّهُ حِصْني فَمَنْ دَخَلَ حِصْني اَمِنَ مِنْ عَذابي؛ كلمه توحيد، حصار محكم من است. هر كس داخل آن گرديد، از عذاب من ايمن خواهد شد». امام بعد از اندكی تأمل به آن‏ها فرمود: که از شروط آن پذیرش امامت من است.(2) اما به شرط‌هایی: «بشروطها و انا من شروطها» اين حديث به جهت مسلسل بودن آن از ائمه اطهار علیهم‌السلام تا حضرت رسول صلی الله علیه و آله به سلسلة الذهب معروف شده است.(3)

احادیثی از امام رضا علیه‌السلام:

• «لایستَکمِلُ عَبدٌ حقیقةَ الایمانِ حَتَّى تَکونَ فیهِ خِصالُ ثَلاثٍ: اَلتَّفقُّهُ فِى الدّینِ وَحُسنُ التَّقدیرِ فِى المَعیشَةِ، وَالصَّبرُ عَلَى الرَّزایا؛ هیچ بنده‌اى حقیقت ایمانش را کامل نمى‌کند مگر این که در او سه خصلت باشد: دین‌شناسى، تدبر نیکو در زندگى و شکیبایى در مصیبت‌ها و بلاها».(4)

• «وَقِّرُوا كِبارَكُم وَارحَمُوا صِغارَكُم وَصِلُوا اَرحامَكُم؛ به بزرگترهايتان احترام بگذاريد و با كوچكترها مهربان باشيد و صله‌رحم نماييد».(5)

• «مَنْ کَانَ مِنَّا وَلَمْ یُطِعِ اللهَ فَلَیْسَ مِنَّا؛ هر کس خودش را با ما بداند و خدا را اطاعت نکند از ما نیست».(6)

• «اَلْاِمَامُ اَلْاَنِیسُ الرَّفِیقُ وَالْوَالِدُ الشَّفِیقُ وَالْاَخُ الشَّقِیقُ؛ امام مونسی دلسوز، پدری مهربان و برادری همدل است».(7)

• «اِیَّاکُمْ وَالْحِرْصَ وَالْحَسَدَ فَاِنَّهُما اَهْلَکَا الْاُمَمَ السَّالِفَةَ؛ از حرص و حسد بپرهیزید زیرا این دو امت‌های گذشته را نابود کرده است».(8)

• «یَا اَیُّهَا النَّاسُ اتَّقُوااللهَ فِی نِعَمِ اللهِ عَلَیْکُمْ فَلاتُنْفِرُوهَا عَنْکُمْ بِمَعَاصِیهِ؛ ای مردم تقوا را درباره‌ی نعمت‌های الهی را رعایت کنید و نعمت‌ها را به گناه و معصیت از خود مرانید».(9)

پی نوشت

(1). درباره‌ی نام مادر امام رضا علیه‌السلام گفته شده است كه: مادر آن حضرت كنيزى بود كه خيزران مرسى نام داشت. برخى نام وى را شقراء نوبيه، ذكر كرده‏اند كه اروى اسم او و شقراء لقب وى بوده است. همچنین آمده است که نام ایشان نجمه بوده و به وى ام‌البنين مى‏گفتند.
(2). اعیان الشیعه، ج 2، ص 18.
(3). دایرة‌المعارف تشیع، ج 6، ص 175.
(4). بحارالانوار، ج 78، ص 339، ح 1.
(5). عیون اخبارالرضا، ج 2، ص 265.
(6). سفینة البحار، ص 98.
(7). مسند الامام الرضا علیه‌السلام، ج 1، ص 69.
(8). بحارالانوار، ج 75، ص 346.
(9). عیون اخبارالرضا، ج 2، ص 169.

منابع

(1). دایرةالمعارف تشیع، زیر نظر احمد صدر حاج سید جوادی، بهاءالدین خرمشاهی و کامران فانی، نشر سعید محبی، تهران، 1375.
(2). زندگی سیاسی هشتمین امام، جعفر مرتضی حسینی، ترجمه خلیل خلیلیان، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، تهران، 1373.
(3). سرچشمه دانش، عبدالکریم پاک‌نیا، مبلغان، ش 25، بهمن 1380.
(4). سیره معصومان، سید محسن امین، ترجمه علی حجتی کرمانی، سروش، تهران، 1374.
(5). گوشه‌ای از زندگانی امام رضا علیه‌السلام، علی شریعتی، گلستان قرآن، ش 106، 1380.