ازدواج پيامبر صلي الله عليه و آله با زينب بنت جحش - سال پنجم هجري قمري

منبع: نرم‌افزار دایرة‌المعارف چهارده معصوم علیهم‌السلام

ازدواج پيامبر صلي الله عليه و آله با زينب بنت جَحش: سال پنجم هجري قمري/ 1 ذوالقعده#

زينب بنت جَحش بن رئاب كه مادرش اميمه دختر عبدالمطلب عليه‌السلام بود، پيش از ازدواج با رسول خدا صلي الله عليه و آله بنا به درخواست آن حضرت با پسرخوانده‌اش زيد بن حارثه ازدواج كرد و از او فرزندي به دنيا آورد كه نامش را اسامه گذاشتند. وي در حدود يك سال و يا مقداري بيشتر در خانه زيد بود ولي پس از آن، ميانشان اختلاف افتاد و تصميم به جدايي گرفتند.

بدين جهت زيد بن حارثه به نزد رسول خدا صلي الله عليه و آله رفت و از همسر خود در نزد آن حضرت شكوه و گلايه كرد و از آن حضرت اجازه خواست كه همسرش را طلاق دهد. پيامبر صلي الله عليه و آله وي را به خويشتنداري و تفاهم اخلاقي با همسرش دعوت نمود و به وي فرمود: إتّق الله و امسك عليك زوجك.(1)

گفتني است كه زيد بن حارثه برده‌اي بود كه پيامبر صلي الله عليه و آله در مكه معظمه وي را خريداري كرد و سپس در راه خدا آزاد نمود و آنگاه وي را پسرخوانده خود كرد و در خانه خود نگه داشت. زيد به مقدار ده سال از پيامبر صلي الله عليه و آله كوچكتر بود.

پيامبر صلي الله عليه و آله پس از مهاجرت به مدينه منوره دخترعمه خود زينب بنت جحش را به عقدش درآورد. پيش از اسلام رسم جاهليت بر اين بود كه ازدواج با همسر پسرخوانده همانند همسر پسر واقعي بر انسان حرام بود و اين رسم پس از ظهور اسلام نيز تداوم داشت. در ماجراي اختلاف زيد و همسرش زينب اين رسم جاهليت به امر پروردگار سبحان باطل و ازدواج با همسر پسرخوانده مباح اعلام گرديد. به هر روي علي‌رغم تلاش پيامبر صلي الله عليه و آله و برخي از صحابه در ايجاد تفاهم ميان زيد و زينب كارشان به جدايي و طلاق انجاميد.

زينب ايام عده طلاق را سپري كرد و پس از آن به وي بشارت داده شد كه خداوند سبحان وي را به عقد پيامبر صلي الله عليه و آله درآورده است. در آن زمان سي و پنج سال از عمرش گذشته بود و بنا به نقل علامه مجلسی ازدواجشان مصادف بود با اول ذي‌القعده سال پنجم قمري در مدينه منوره.(2) زينب از اين ازدواج بسيار شادمان شد و به خانه آن حضرت نقل مكان كرد.(3)

وي در ميان همسران پيامبر صلي الله عليه و آله افتخار مي‌كرد كه او را خدا به ازدواج پيامبر صلي الله عليه و آله درآورد و به آنان مي‌گفت: زوّجكن أهليكن و زوّجني الله من فوق سبع سماوات؛(4) شما را خانواده‌تان به عقد پيامبر صلي الله عليه و آله درآورده ولي مرا خداوند متعال از بالاي هفت آسمان به نكاح آن حضرت مفتخر نموده است.

زينب به هنگام رحلت پيامبر صلي الله عليه و آله در 28 صفر سال 11 قمري زنده بود ولي بنا به گفته مورخان وي نخستين همسر آن حضرت بود كه پس از رحلتش در سال 20 قمري وفات كرد و به درخواست اسماء بنت عميس براي نخستين بار در ميان مسلمانان براي وي تابوتي ترتيب داده و بدنش را در تابوت گذاشتند و در قبرستان بقيع دفن نمودند.(5)

اسماء بنت عميس هنگامي كه به همراه همسرش جعفر طيار عليه‌السلام به حبشه هجرت كرده بود در آن جا ديده بود كه جنازه‌ها را در تابوت مي‌گذارند و به صورت محترمانه‌تري بدن ميت را حمل مي‌كنند. وي اين عمل را در مدينه رواج داد.(6)

زينب بانويي شريف، متعهد و پارسا بود و از جهت حسن جمال سرآمد همسران پيامبر صلي الله عليه و آله به شمار مي‌آمد و بسيار كار مي‌كرد و از دست رنج خود انفاق و تصدق مي‌نمود و آنچه از خلفاي وقت ابوبكر و عمر به عنوان سهم همسر رسول خدا صلي الله عليه و آله دريافت مي‌كرد، هزينه مستمندان و بيچارگان مي‌نمود.(7)

عايشه بنت ابي‌بكر، همسر ديگر رسول خدا صلي الله عليه و آله با اين كه طبق معمول با زينب بنت حجش رقابت زنانگي داشت با اين حال درباره شخصيت اين بانوي بزرگ، گفت: ما رأيت امرئه قط خيراً في الدّين من زينب و أتقي لله و أصدق حديثاً و اوصل للرّحم و اعظم أمانه و صدقه؛(8) من هيچگاه زني در دينداري، پارسايي و پرهيزكاري، راستگويي، پيشگام در صله رحم و امانت داري و تصدق و انفاق در راه خدا بهتر از زينب نديدم.

شايان ذكر است كه پس از رحلت پيامبر صلي الله عليه و آله از ميان همسران آن حضرت تنها زينب و سوده بنت زمعه به احترام آن حضرت از مدينه خارج نشده و حتي به مكه معظمه نرفتند.(9) آيه‌هاي 37 و 38 سوره احزاب درباره ازدواج زينب با پيامبر صلي الله عليه و آله نازل شد.

پي نوشت

(1). البدايه والنهايه ابن كثير، ج 4، ص 166.
(2). بحارالانوار علامه مجلسی، ج 11، ص 178، و ج 98، ص 189 و ج 99، ص 35.
(3). همان و تاريخ الطبري، ج 2، ص 231؛ المنتخب من ذيل المذيل طبري، ص 5.
(4). بحارالانوار، ج 11، ص 178.
(5). همان، ج 4، ص 169 و ج 7، ص 118.
(6). همان، ج 5، ص 316.
(7). همان، ج 7، ص 119.
(8). همان.
(9). همان.