اخلاق الهی

اخلاق الهی#

---

ایمان	رضا	صبر	توکل
خوف و رجا	استغفار	تقوا	تسلیم

---

يكي ديگر از شاخه‌هاي اخلاق كه مهم‌ترين آن هم مي‌باشد: رابطه‌ي انسان با خداوند است يعني اخلاق الهي. شايد بتوان گفت شاخه‌هاي ديگر اخلاق همه تحت تاثير اين شاخه مي‌باشند و موفقيت يا عدم موفقيت در اخلاق الهي موفقيت يا شكست انسان در روابط ديگر اخلاقي را به دنبال دارد.

بر اساس براهين اقامه شده، خالقي براي اين مخلوقات وجود دارد و بر اساس خميرمايه‌ي خلقتي كه در وجود انسان‌ها قرار داده است (فطرت) وجود كششي به سمت پرستش موجود برتر و ميل حركت به سوي او در وجود همه هست به خاطر همين هدف خلقت را عبوديت اين خالق و خداوند دانسته‌اند زيرا كه عبوديت او غير از اين كه نفعي براي ذات مقدسش ندارد، همه‌ي سود آن براي بندگان است و اين سود همان صعود و رسيدن به كمال انسانيت است كه آن متصف شدن به صفات عاليه و كماليه و دور شدن از رذائل و پستي‌هاست يعني همان همانند خداوند متعال شدن است.

در اين رابطه هم علم اخلاق دست بكار شده و آن روابطي را كه مربوط به حيطه‌ي انسان و خداوند مي‌شود شناسايي كرده و بايدها و نبايدها در اين مورد را نشان مي‌دهد تا آن‌هايي كه قصد سيرلي الله را دارند، سرگردان نمانده و با عمل به اين بايدها و نبايدها خويشتن خود را به صفات عاليه مزين كرده و از لوث رذائل پاك نمايند تا آرام آرام با سير صعودي قله‌هاي كمال و سعادت را طي كرده و هر روز ضعف‌ها ونقصان‌هاي خود را از بين ببرند و الهي شوند. (جواهر السنیه فی الاحادیث القدسیه/ شیخ حر عاملی)

«عبدي اطعني حتي اجعلك مثلي؛ بنده‌ي من، مرا اطاعت كن تا تو را مثل خودم كنم».

مسائلي كه در اين شاخه مطرح مي‌شود:

1. ضرورت اخلاقی شناخت خداوند؛
2. راه‌هاي شناخت خداوند (حضوري و اكتسابي)؛
3. موانع معرفت به خداوند:

• 1. پيروي از هواي نفس؛
  
• 2. محبت دنيا؛
  
• 3. سطحی‌نگری؛
  
• 4. عادات فكری و تقليد از پدران؛
  
• 5. رذايل نفسانی مانند عجب.

4. مراتب معرفت:

• 1. علم اليقين؛
  
• 2. حق اليقين؛
  
• 3. عين اليقين.

5. انواع توحيد:

• 1. توحيد ذات؛
  
• 2. توحيد صفات؛
  
• 3. توحيد افعالی؛
  
• 4. توحيد در عبادت.

6. ایمان:

• 1. موانع ايمان؛
  
• 2. آثار ايمان؛
  
• 3. مراتب ايمان.

7. محبت:

• 1. عوامل محبت؛
  
• 2. مراتب محبت؛
  
• 3. نشانه‌هاي محبت حقيقي؛
  
• 4. محبت به خداوند.

8. عبادت:

• 1. اقسام عبادت؛
  
• 2. حضور قلب:

الف) راه تحصيل حضور قلب؛
ب) مراتب حضور قلب؛
ج) آثار عبادت؛
د) اخلاص:

1- اهميت اخلاص؛
2- راه كسب اخلاص؛
3- آثار اخلاص.

9. توكل:

• 1. آثار توكل؛
  
• 2. مراتب توكل.

10. ريا:

• 1. منشأ ریا؛
  
• 2. آثار ريا؛
  
• 3. درمان ريا.

11. خوف:

• 1. انواع خوف:

الف) خوف از گناه؛
ب) خوف از غفلت و كوتاهي؛
ج) خوف از عاقبت بد؛
د) خوف از جهان پس از مرگ؛
ه) خوف دوري از خدا.

• 2. آثار خوف از خدا:

الف) پذيرفتن انذار و تذكر؛
ب) اقدام به عمل؛
ج) هدايت؛
د) مغفرت؛
ه) آخرت نيكو؛
و) رضايت خداوند.

• 3. روش تحصيل خوف.

12. رجا:

• 1. نشانه‌ي رجا.

13. نااميدي از رحمت خدا:

• 1. منشأ نااميدي؛
  
• 2. عوامل نااميدي؛
  
• 3. آثار نااميدي؛
  
• 4. درمان نااميدي.

14. صبر:

• 1. اقسام صبر؛
  
• 2. مراتب صبر؛
  
• 3. آثار صبر؛
  
• 4. راه دستيابي به صبر.

15. شكر:

• 1. عوامل زمينه‌ساز شكر؛
  
• 2. اقسام شكر؛
  
• 3. آثار شكر.

16. رضا:

• 1. منشأ رضا؛
  
• 2. آثار رضا.

17. گناه:

• 1. آثار گناه:

الف) كيفر الهي؛
ب) نابودي اعمال؛
ج) عدم قبولي اعمال؛
د) محروميت از عمل صالح؛
ه) عدم استجابت دعا؛
و) محروميت از روزی و نعمت؛
ل) نزول بلا؛
م) بيماری دل و انكار حقايق؛
ن) محروميت از آمرزش؛
ی) ترس از مرگ.

• 2. علت گناه؛
  
• 3. گناه صغيره و كبيره.

18. توبه:

• 1. اقسام توبه؛
  
• 2. شرايط توبه؛
  
• 3. آثار توبه.

منابع

(1). آموزه‌هاي بنيادين علم اخلاق، جلد دوم، محمد فتحعلي خاني.
(2). جواهر السنیه فی الاحادیث القدسی، شیخ حر عاملی.