مناوله

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو

این قسم از طرق تحمل حدیث نوعا با اجازه توام است، مثل اين شیخ كه كتاب خود را به شاگرد داده و به وى اجازه نقل آن را دهد يا تلميذ، رواياتى كه از شیخ سماع‌ نموده به نظر وی برساند و شيخ به وى اجازه نقل آن را دهد. اين قسم (مناوله) را «عرض‌» هم گفته‌ اند.[۱]

در مناوله ممكن است‌ شيخ، فقط اصل يا كتابى را كه خود سماع‌ نموده به شاگرد دهد، بدون اين كه صريحاً به وى اجازه نقل آن را داده باشد.

مستند مناوله، روايتى است كه بخارى نقل نموده است كه رسول‌ خدا صلی الله علیه و آله به امير سريه‌ اى، مكتوبى داد و فرمود: هنگامى كه به فلان محل‌ رسيدى باز نموده بخوان، وى چنين نمود.[۲]

در نقل از شيخ به عنوان مناوله، بعضى استعمال لفظ حدثنا واخبرنا را جايز دانسته ‌اند ولى بهتر آن است كه بگويد: حدثنا يا اخبرنا اجازه يا مناولة.

قسم ديگرى براى مناوله نوشته‌ اند و آن نقل از كتاب حديث استاد است‌. بدون داشتن اجازه از وى ولى اين قسم نزد بسيارى از محدثين، صلاحيت ‌براى نقل ندارد البته نقل از شيخ به لفظ حدثنى يا اخبرنى، والا نقل از كتب مصحح حديث كه تصحيح شده باشد، بدون مانع است.

پانویس

  1. تقريب، ص 270.
  2. تدريب الراوى، ص168.


منابع

اصطلاحات حدیثی
خبر اثر → مترادفات حدیث روایت سنت
خبر واحد → حدیث از نظر نوع علمی که حاصل می کند ← حدیث متواتر
اقسام خبر واحد اصطلاحات کلی ← اِسناد سند
از نظر اعتبار از ناحیه سند

(چهار قسم اصلی)

1)حدیث صحیح 2)حدیث حسن‌‌‌‌‌‌ 3)حدیث موثق 4)حدیث ضعیف 5)حدیث قوی (اضافه برخی)
از نظر تعداد روایان در سلسله← حدیث مستفیض حدیث مشهور‌ حدیث عزیز حدیث مفرد حدیث غریب
از نظر قائل حدیث← حدیث قدسی حدیث مرفوع‌‌* حدیث موقوف حدیث مقطوع‌(در اصطلاح عامه)
از نظر تغییر در متن و سند← حدیث مدرج حدیث مزید حدیث مقلوب حدیث مصحف حدیث مضطرب‌
از نظر انقطاع یا اتصال سند← حدیث متصل حدیث مسند حدیث منقطع انواع↓
اقسام حدیث ضعیف

(از نظر سند)

حدیث مجهول حدیث مضطرب‌ حدیث مرسل* حدیث معضل‌* حدیث معلّق‌
حدیث مضمر‌ حدیث معلّل‌ حدیث مقبول* حدیث مقطوع‌ حدیث مرفوع‌‌*
اقسام مشترك بین چهار قسم اصلى حدیث حدیث مقبول* حدیث مرفوع‌‌* حدیث معضل‌ حدیث مدرج حدیث مسند
اصطلاحات مربوط به تحمل حدیث سماع قرائت اجازه مناوله كتابت
اعلام وصیت وجاده حدیث معنعن شیخ
* این اصطلاحات چند معنا و کاربرد دارد و گاهی بنا به یکی از کاربردهایشان در بخشی از جدول قرار گرفته اند