مسجد کوفه

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو

مقاله مربوط به این عنوان از دانشنامه هنوز نوشته نشده است.

Icon article.jpg
محتوای فعلی "مقاله‌ یک نشریه" متناسب با این عنوان است.

(احتمالا تصرف اندکی صورت گرفته است)
M-koofeh.jpg

کشور

عراق

شهر

کوفه

  • طول:"02.3'24°44 شرقی
  • عرض:"45.5'01°32 شمالی
عراق مسجد کوفه در نقشه.PNG
مشاهده در نقشه


مسجد کوفه، از مهمترین مساجد جهان اسلام است. این مسجد در طول تاریخ خود شاهد حضور بسیاری از انبیای الهی بوده است. در سال ۳۶ هجری با حضور امیرالمومنین (علیه السلام) در این مسجد، بر اهمیت آن افزوده گردید. امیرالمومنین بارها در این مسجد به نماز ایستاده، بر منبر آن خطبه‌ها خوانده، برخی از امور قضاوت و کشورداری خود را در آنجا انجام داده و نهایتا در محراب این مسجد به شهادت رسیده است. مرکز حکومت امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف مسجد کوفه و خانه آن حضرت در شهر کوفه می باشد.

فضیلت شهر کوفه

در مورد فضیلت شهر کوفه آیاتی در قرآن وجود دارد، مانند آیه: «وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ × وَطُورِ سِينِينَ × وَهَـٰذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ»[۱] که به قول رسول خدا صلی الله علیه و آله، منظور از «تین» مدینه است و «زیتون» بیت المقدس و «طور سینین» کوفه و «وَهَـٰذَا الْبَلَدِ الْأَمِينِ»، مکه است.[۲]

علاوه بر آیات، روایات فراوانی از پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم و امامان معصوم علیهم السلام در فضیلت و مدح شهر کوفه آمده است. نظیر، کوفه باغی از باغ های بهشت است و قبر حضرت نوح علیه السلام و حضرت ابراهیم علیه السلام و سیصد و هفتاد پیامبر و ششصد وصی و مرقد سید الاوصیاء علی علیه السلام در آن قرار دارد.[۳]

شهر کوفه جزء نخستین مکانهایی است که عبادت خدا در آن انجام شده است و آن هنگامی که خداوند به ملائکه امر فرمود تا بر آدم علیه السلام سجده کنند؛ آنها در سرزمین کوفه بر او سجده کردند.

مسجد کوفه و فضیلت آن

یکی از قدیمی ترین و مهمترین آثار زیارتی شهر کوفه، مسجد بزرگ کوفه می باشد. نخستین کسی که مسجد کوفه را طرح ریزی و با وسعت زیادی آن را بنیان گذاشت، حضرت آدم علیه السلام بود و بعدها حضرت نوح علیه السلام پس از طوفان آن را تجدید بنا کرد.[۴]

علمای شیعه و سنی در فضیلت مسجد کوفه بر دیگر مساجد (به جز مسجدالحرام و مسجدالنبی صلی الله علیه و آله) به تفصیل سخن گفته اند.

از رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم روایت شده است که مسجد کوفه، مسجد پربرکتی است که خداوند آن را برای اهلش برگزیده است و روز قیامت برای نمازگزارش شفاعت می کند.

اصبغ بن نباته نقل کرده است که امام علی علیه السلام فرمود: «ای مردم کوفه، خداوند متعال چیزی به شما عطا کرد که به هیچ کس نداده است؛ مسجد و عبادتگاه شما را برتری داد که در آن خانه آدم علیه السلام و نوح علیه السلام و ادریس علیه السلام و مصلای حضرت ابراهیم علیه السلام و برادرم خضر علیه السلام و مصلای من است و یکی از چهار مسجد بافضیلت است که روز قیامت این مسجد شبیه شخص مُحْرِمی که لباس پوشیده، آورده می شود و برای اهل خود و نمازگزارش شفاعت می کند و زمانی خواهد آمد که این مسجد، مصلای حضرت مهدی علیه السلام و هر مؤمنی خواهد شد و هیچ مؤمنی باقی نخواهد ماند، مگر این که در این مسجد نماز می خواند یا در آرزوی آن است. اگر مردم برکت آن را می دانستند از چهارگوشه جهان حتی با کشیدن خود بر روی برف و یخ به این مسجد می آمدند».

اهمیت مسجد کوفه

1. از روایات بدست می آید همان طور که مسجدالحرام (انّ اول بیت وضع للناس...)[۵] و کربلا از زمان خلقت حضرت آدم علیه السلام و قبل از آن مورد توجه خدا، ملائکه و انبیاء و صالحان بوده است، مسجد کوفه هم مورد توجه و از قداست خاصی برخوردار بوده است.

2. چنانکه مسافر می تواند نماز را در مسجدالحرام، کربلا (حرم امام حسین علیه السلام) و مسجدالنبی تمام یا شکسته بخواند، در مسجد کوفه هم می تواند تمام یا شکسته بخواند.

3. همان طور که مسجدالحرام (کعبه) حرم امن الهی و کربلا هم دارای حائر و مدینه هم دارای حد و حریم است، مسجد کوفه هم دارای حدود و حریم می باشد.[۶]

4. چنان که کربلا قطعه ای از بهشت است و مسجدالحرام، مسجد پیامبر صلی الله علیه و آله و بیت المقدس از قصرها و باغهای بهشتی هستند، مسجد کوفه هم از باغهای بهشتی است.

5. همان طور که زائر مسجدالحرام، و زائر کربلا پس از بازگشت گناهانشان بخشیده می شود همچنین اگر کسی وارد مسجد کوفه شود، آمرزیده است زیرا نوح در مسجد کوفه که خانه اش در آنجا قرار داشته از خدا طلب مغفرت طلبید، فرمود: «رب اغفرلی و لوالدی و لمن دخل بیتی مؤمنا».[۷]

6. همان طوری که پیامبران متعددی از کربلا عبور کردند و همچنین پیامبران و وصی پیامبرانی در کربلا و مسجدالحرام مدفون می باشند، انبیاء فراوانی هم در کوفه و در مسجد کوفه نماز خوانده اند و سیصد و هفتاد پیامبر و ششصد وصی در آنجا دفن شده اند.

7. از آنجا که مسجد کوفه و شهر کوفه دارای قداست خاصی می باشد و با توجه به عنایت خداوند و فرشتگان و انبیاء به مسجد کوفه و این که در روایات آمده است، شهر کوفه مرکز حکومت امام زمان علیه السلام و مسجد کوفه، مرکز ستاد فرماندهی امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف خواهد بود و با توجه به این که حضرت آدم علیه السلام در وسعت زیادی اقدام به بنای این مسجد نموده است، چنین برداشت می شود که خداوند تبارک و تعالی با عنایت به ظهور امام زمان علیه السلام از قبل این منطقه را برای حکومت جهانی آن حضرت مهیا کرده است و مسجد کوفه محل نماز امام زمان عجل الله تعالی فرجه الشریف خواهد شد.

طبق روایات متعدد، مرکز حکومت جهانی حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف شهر کوفه می باشد. مفضل بن عمر از امام صادق علیه السلام درباره محل حکومت حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف سوال کرد. آن حضرت فرمود: محل حکومت ایشان شهر کوفه است و محل حکومت آن حضرت مسجد جامع کوفه و محل بیت المال و تقسیم غنایم مسجد سهله می باشد.[۸]

مقام‌های مسجد کوفه

مقامات مسجد کوفه

در این مسجد مکان‌هایی وجود دارد که به یکی از انبیا یا بزرگان دینی منسوب‌اند. این مکان‌ها را «مقام» می‌نامند. برای برخی از این مقام‌ها نماز یا اعمال مستحبی خاصی توصیه شده است.

  1. رَحبه امیرالمؤمنین: در جلوی مسجد کوفه، جایی که درِب مسجد کوفه قرار داشته، سکویی است که امام علی(ع) پیش از نماز یا مواقع دیگر، روی آن می‌نشسته و به پرسش‌های مردم پاسخ می‌داده است. بخشی از روایات به این موضوع اشاره دارد. امام علی(ع) در آغاز خلافت خود، و در روزی از سال ۳۵ قمری که روز رحبه خوانده شده است، مردم را قسم داد تا به آنچه در واقعه غدیر دیده‌اند، شهادت دهند.
  1. دکة القضاء: مکانی که امام علی(ع) در آنجا قضاوت می‌کرد. در آن موضع، ستون کوتاهی وجود داشته که روی آن این آیه قرآن نوشته شده بود: «إِنَّ اللهَ یأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ اْلإِحْسانِ...».
  2. بیت الطشت: محلی که یکی از معجزات امام علی(ع) در آن رخ داده است.
  3. مقام حضرت آدم(ع): ستون هفتم مسجد کوفه معروف به مقام حضرت آدم است. اینجا مکانی است که خداوند توبه آدم را قبول کرد. همچنین امیر المؤمنین(ع) نزدیک این ستون نماز می‌خواند، لذا به مقام امیر المؤمنین(ع) نیز معروف است.
  4. مقام حضرت ابراهیم(ع): ستون چهارم مسجد، جنب «باب انماط» مکانی است که حضرت ابراهیم(ع) در آنجا نماز خوانده است.
  5. مقام جبرئیل: ستون پنجم منسوب به حضرت جبرئیل است. در شب معراج که پیامبر(ص) از مسجدالحرام به مسجدالاقصی در حرکت بود، هنگامی که به سرزمین کوفه رسید، جبرئیل به پیامبر فرمود:‌ ای رسول خدا، اکنون مقابل مسجد کوفه هستی. پیامبر با اجازه خداوند در آن دو رکعت نماز گزارد. همچنین امام حسن(ع) در نزدیکی این ستون نماز می‌خواند و لذا به مقام امام حسن نیز معروف است.
  6. مقام حضرت امام زین العابدین(ع): ستون سوم، جایگاهی که امام سجاد(ع) در آنجا نماز خوانده است. ابو حمزه ثمالی می‌گوید: «دیدم علی بن الحسین(ع) وارد مسجد کوفه شد و دو رکعت نماز خواند و سپس سر به دعا برداشت، پس از مدتی راه مدینه را در پیش گرفت تا برگردد. به او گفتند: برای چه به اینجا آمدی؟ جایی که پدر و جدّت را کشتند؟ فرمود: «پدرم را زیارت کردم و در این مسجد نماز خواندم.»
  7. محراب امیر المؤمنین(ع): مکانی که ابن ملجم مرادی، فرق امام را شکافت و او را به شهادت رساند.
  8. مقام امام صادق(ع): راوی می‌گوید: در ایام بنی‌عباس، روزی دیدم امام صادق از باب الفیل وارد شد و نزد ستون چهارم نماز خواند.
  9. مقام حضرت خضر(ع).
  10. جایگاه به گِل نشستن کشتی نوح(ع).

اقدامات امام زمان در کوفه

1. توسعه مساجد مخصوصاً مسجد کوفه:

از آنجا که مردم و شیعیان و عاشقان فراوانی جهت درک فیض حضور آن حضرت و بودن در جوار آن حضرت از اطراف و اکناف کوفه خواهند آمد و برای این که شیعیان بتوانند به راحتی در نماز جماعت شرکت کنند، مسجد کوفه توسعه پیدا می کند و هزار در به داخل مسجد کوفه باز خواهد شد و امام عجل الله تعالی فرجه الشریف به توسعه مساجد به خصوص توسعه مسجد کوفه می پردازد.

همچنین امام صادق علیه السلام می فرماید: هنگامی که قائم ما قیام کند در پشت کوفه مسجدی را بنا خواهد کرد که هزار در دارد که خانه های کوفه را به رود فرات در کربلا متصل می کند.

امام علی علیه السلام می فرماید: «روزی برسد که کوفه به حیره وصل شود و زمین های آن چنان مرغوبیتی پیدا کند که یک ذراع زمین آن به چند اشرفی فروخته شود و مسجدی در حیره بنا شود که دارای 500 درب باشد و نماینده قائم در آن نماز بگزارد، زیرا مسجد کوفه برای آنها تنگ خواهد بود».[۹]

2. تخریب مساجد نامبارک:

امام علیه السلام وقتی وارد کوفه شوند، دست به تحولاتی می زنند و راهها و خیابان ها و مساجد را توسعه می دهند و خانه های کوفه به رود فرات متصل می شود و مساجد نامبارکی را که به خاطر شادی در شهادت امام حسین علیه السلام توسط بنی امیه ساخته شده است را ویران می کنند.[۱۰]

3. مسجد کوفه مرکز قضاوت و دادرسی امام:

امام صادق علیه السلام می فرماید: مرکز حکومت امام مهدی علیه السلام در کوفه و مرکز قضاوت و دادرسی او مسجد کوفه می باشد.[۱۱]

پانویس

  1. سوره تین/3-1، سوگند به انجیر و زیتون و سوگند به طور مبارک و سوگند به این شهر یعنی مکه.
  2. بحارالانوار، ج100، ص394؛ کتاب المزار به نقل از خصال، ص153.
  3. بحارالانوار، ج100، ص405، همان طور که می دانید نجف از توابع کوفه بوده.
  4. بحارالانوار، ص386، به نقل از تفسیر عیاشی، ج2، ص144.
  5. آل عمران، 96.
  6. در کتاب بحار با ذکر سند امام صادق علیه السلام می فرماید: ...مکه حرم خداست، مدینه حرم حضرت محمد صلی الله علیه و آله است و کوفه، حرم حضرت امام علی علیه السلام است و حضرت علی علیه السلام از کوفه همان اندازه حرم قرار داد که حضرت ابراهیم علیه السلام از مکه و حضرت محمد صلی الله علیه و آله از مدینه حرم قرار دادند؛ تاریخ کوفه، سید حسین براقی نجفی، ص39.
  7. «خدایا مرا و پدر و مادرم را و هر که را باایمان به خانه من وارد شود بیامرز». (نوح، 28)
  8. بحارالانوار، ج53، ص11 به نقل از مفضل بن عمر از امام صادق علیه السلام.
  9. بحارالانوار، ج52، ص374، ح173.
  10. بحارالانوار، ج52، ص335.
  11. بحارالانوار، ج53، ص11.


منابع

  • مسجد کوفه، علی اصغر رضایی، امان، بهار 1386، صفحه 4.
  • ویکی شیعه.