سماع (علم الحدیث)

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو

یکی از روش های تحمل حدیث، شنيدن و سماع از استاد (شيخ) است كه گفته‌ اند بهترين اقسام ‌تحمل حديث است، چه به خواندن شيخ از روى كتاب باشد و چه از حفظ[۱] و چه به املاء (و ديكته كردن براى نوشتن تلميذ) باشد يا غير.

عبارات «حدّثَنا»، «اخبرَنا»، «خبَّرَنا»، «انبأَنا» و «سمعت فلاناً یقول » معرف طریق سماع است[۲]، منتها بعضى كلمه حدثنا را در مورد شنيدن جمعى از استاد اختصاص داده ‌اند، چنان كه حدثنى را به‌ موردى كه راوى حديث را به تنهايى از استاد شنيده باشد مختص ‌دانسته‌ اند.[۳]

نيز بعضى لفظ (انبانا) را در مورد اجازه و يا مناوله بكار برده ‌اند.[۴]

پانویس

  1. درایه الحدیث، کاظم مدیر شانه چی، ص 125، به نقل از تقريب نووى.،در دسترس در مرکز اطلاعات و مدارک اسلامی، بازیابی: 7 اردیبهشت 1392.
  2. دائره المعارف بزرگ اسلامی، مدخل "تحمل حدیث" از مجید معارف، بازیابی:13 خرداد 1392
  3. ر.ك: الحديث النبوى، ص 150.
  4. ر.ك: علوم الحديث‌ حاكم.


منابع

اصطلاحات حدیثی
خبر اثر → مترادفات حدیث روایت سنت
خبر واحد → حدیث از نظر نوع علمی که حاصل می کند ← حدیث متواتر
اقسام خبر واحد اصطلاحات کلی ← اِسناد سند
از نظر اعتبار از ناحیه سند

(چهار قسم اصلی)

1)حدیث صحیح 2)حدیث حسن‌‌‌‌‌‌ 3)حدیث موثق 4)حدیث ضعیف 5)حدیث قوی (اضافه برخی)
از نظر تعداد روایان در سلسله← حدیث مستفیض حدیث مشهور‌ حدیث عزیز حدیث مفرد حدیث غریب
از نظر قائل حدیث← حدیث قدسی حدیث مرفوع‌‌* حدیث موقوف حدیث مقطوع‌(در اصطلاح عامه)
از نظر تغییر در متن و سند← حدیث مدرج حدیث مزید حدیث مقلوب حدیث مصحف حدیث مضطرب‌
از نظر انقطاع یا اتصال سند← حدیث متصل حدیث مسند حدیث منقطع انواع↓
اقسام حدیث ضعیف

(از نظر سند)

حدیث مجهول حدیث مضطرب‌ حدیث مرسل* حدیث معضل‌* حدیث معلّق‌
حدیث مضمر‌ حدیث معلّل‌ حدیث مقبول* حدیث مقطوع‌ حدیث مرفوع‌‌*
اقسام مشترك بین چهار قسم اصلى حدیث حدیث مقبول* حدیث مرفوع‌‌* حدیث معضل‌ حدیث مدرج حدیث مسند
اصطلاحات مربوط به تحمل حدیث سماع قرائت اجازه مناوله كتابت
اعلام وصیت وجاده حدیث معنعن شیخ
* این اصطلاحات چند معنا و کاربرد دارد و گاهی بنا به یکی از کاربردهایشان در بخشی از جدول قرار گرفته اند