جنگ های صدر اسلام

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به: ناوبری، جستجو

جنگ های صدر اسلام شامل دوران های مختلفی است.

  1. جنگ های زمان رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) که خود شامل:
    1. غزوات
    2. سرایا
  2. جنگ های زمان خلفای راشدین که شامل:
    1. جنگ های زمان ابوبکر که خود شامل:
      1. جنگ های ارتداد
      2. فتوحات
    2. جنگ های زمان عمر بن خطاب که تنها فتوحات بوده است.
    3. جنگ های زمان عثمان بن عفان که آنها نیز تماماً فتوحات هستند.
    4. جنگ های زمان امیرالمؤمینن علی بن ابی طالب (علیه السلام)

نبردهای زمان رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم)[ویرایش]

در زمان رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم) ، نبردهای مسلمانان به دو قسمت تقسیم می شد.

  1. جهادهایی که خود رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در آنها شرکت می کردند که به آنها غزوه می گفتند و تعداد آنها را 26 یا 27 عدد نوشته اند.
  2. جهادهایی که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) ، یکی از اصحاب خود را فرمانده سپاه می کردند و خود شخصاً در آن ها شرکت نمی کردند، که به آنها سریه می گویند و تعداد آنها به روایت ابن اسحاق 35 سریه است.


غزوات رسول خدا (ص)
غزوه ودّان(غزوه ابوا)
تاریخ وقوع صفر سال دوم هجری
تعداد نفرات دو سپاه ـــــ
هدف غزوه اطلاع از وضعیت کاروان قریش
جبهه مقابل نبردی رخ نداد
نتیجه غزوه بستن پیمان دوستی با قبیله بنی ضمره
آیات نازل شده در مورد غزوه ــــــ
اتفاقات مهم جانشین رسول خدا(ص) در مدینه سعد بن عباده بود
غزوه بواط
تاریخ وقوع ربيع الاول سال دوم هجرت‌
تعداد نفرات دو سپاه دويست نفر
هدف غزوه كاروانى از قريش‌
جبهه مقابل نبردی رخ نداد
نتیجه غزوه نتیجه ای نداشت
آیات نازل شده در مورد غزوه ــــ
اتفاقات مهم جانشين رسول خدا در مدينه «سائب بن عثمان بن مظعون» يا «سعد بن معاذ» بود
غزوه عشيره‌
تاریخ وقوع جمادى الاولى سال دوم هجرت‌
تعداد نفرات دو سپاه صد و پنجاه يا دويست نفر
هدف غزوه كاروان قريش كه رهسپار شام بود
جبهه مقابل نبردی رخ نداد
نتیجه غزوه صلح با قبيله «بنى مدلج»
آیات نازل شده در مورد غزوه ــــ
اتفاقات مهم دادن لقب ابوتراب به امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب(علیه اسلام)
غزوه بدرکبری
تاریخ وقوع رمضان سال سوم هجری
تعداد نفرات دو سپاه مسلمانان 313 و مشرکان 950 نفر
هدف غزوه جلوگیری از بازگشت کاروان قریشیان به سرپرستی ابوسفیان
جبهه مقابل با مشرکان قریشی
نتیجه غزوه پیروزی مسلمانان
آیات نازل شده در مورد غزوه بخش عمده ای از سوره انفال
اتفاقات مهم یاری فرشتگان به سپاه اسلام و کشته شدن بسیاری از سران مشرکان قریشی مانند :ابوجهل،امیة بن خلف،عتبة بن ربیعة و....
غزوه كدر(قرقرة الکدر)
تاریخ وقوع رمضان دوم هجری
تعداد نفرات دو سپاه دویست نفر
هدف غزوه سرکوب جمعی از «بنی سلیم» و «غطفان» بر ضد مسلمانان شوریده بودند
جبهه مقابل نیردی رخ نداد
نتیجه غزوه گرفتن غنیمت از دشمن
آیات نازل شده در مورد غزوه ـــــــ
اتفاقات مهم پانصد شتر هم در این غزوه به دست مسلمانان افتاد که پس از اخراج خمس به هر مردی از اصحاب غزوه دو شتر رسید
غزوه بنى قينقاع
تاریخ وقوع شوّال سال دوّم‌
تعداد نفرات دو سپاه ــــــــ
هدف غزوه سرکوبی بنی قینقاع به دلیل عهد شکنی
جبهه مقابل يهود بنى قينقاع
نتیجه غزوه از مدينه اخراج شدند و به «أذرعات» شام رفتند و اموالشان پس از إخراج خمس بر مسلمانان قسمت شد.
آیات نازل شده در مورد غزوه آيه 58، سوره انفال- آيه‌هاى 12- 13، سوره آل عمران و آيات 51- 56 سوره مائده‌‌
اتفاقات مهم اینان پس از واقعه بدر، از راه نافرمانى و حسد درآمدند و عهد و پيمان خود را نقض كردند.
غزوه سويق‌
تاریخ وقوع ذى الحجّه سال دوّم‌
تعداد نفرات دو سپاه دويست نفر مسلمان و دويست سوار از قريش‌
هدف غزوه مقابله با ابوسفیان که برای انتقام بدر آمده بود
جبهه مقابل ابوسفیان و مشرکان قریش
نتیجه غزوه فرار ابوسفیان و سپاهیانش
آیات نازل شده در مورد غزوه ــــــــ
اتفاقات مهم أبو سفيان و همراهان در حال گريختن، به منظور سبكبارى قسمتى از باروبنه خود را ريخته بودند و از جمله: مقدار زيادى «سويق»
غزوه غطفان‌ یا غزوه ذى أمر
تاریخ وقوع محرّم سال سوّم‌
تعداد نفرات دو سپاه چهارصد و پنجاه نفر از مسلملنان
هدف غزوه مقابله با جمعى از بنى ثعلبه و محارب که در ذى أمرّ فراهم گشته‌ بودند تا در پيرامون مدينه دست به چپاول زنند.
جبهه مقابل قبیله بنی غطفان
نتیجه غزوه فرار یاغیان
آیات نازل شده در مورد غزوه آيه 11 سوره مائده‌
اتفاقات مهم اسلام دعثور بن حارث‌ که قصد ترور رسول خدا(صلی الله علیه و آله) را داشت
غزوه بحران‌
تاریخ وقوع ربيع الآخر سال سوّم‌
تعداد نفرات دو سپاه سيصد مرد از مسلمانان
هدف غزوه مقابله با گروه بسيارى از بنى سليم که در ناحيه بحران برای حمله به مدینه جمع شده بودند‌
جبهه مقابل قبیله بنی سلیم
نتیجه غزوه فراز بنی سلیم و نیردی رخ نداد
آیات نازل شده در مورد غزوه ـــــــ
اتفاقات مهم _________
غزوه احد
تاریخ وقوع شوّال سال سوّم‌
تعداد نفرات دو سپاه از مسلمانان در اول هزار نفر، و در ميدان جنگ هفتصد نفر و از مشرکان سه هزار مرد جنگى‌
هدف غزوه دفاع از شهر مدینه در برابر تهاجم قریشیان
جبهه مقابل قریش
نتیجه غزوه شکست مسلمانان و کشته شدن بیش از هفتاد نفر از صحابه
آیات نازل شده در مورد غزوه شصت آیه از سوره آل عمران
اتفاقات مهم دفاع جانانه حضرت علی (ع) از رسول خدا (ص)و اسلام و نزول عبارت لافتی الی علی لا سیف الی ذوالفقار،فرار بسیاری از صحابه و رها کردن رسول خدا(ص) در میدان جنگ،کشته شدن حمزه بن عبدالمطلب سیدالشهدا و مثله کردن بدن او توسط هند جگرخوار مادر معاویه و نافرمانی از دستورات رسول خدا(ص) توسط تیراندازان محافظ دهانه کوه احد
غزوه حمراء الأسد
تاریخ وقوع شوّال سال سوّم‌
تعداد نفرات دو سپاه بازماندگان غزوه احد
هدف غزوه برای دفاع از قریش که قصد بازگشت به مدینه و نابودی کامل اسلام را داشتند
جبهه مقابل قریش
نتیجه غزوه پشیمان شدن قریش و بازگشت آنها به مکه
آیات نازل شده در مورد غزوه برخی از آیات سوره آل عمران
اتفاقات مهم ترفند زیبای رسول خدا(ص) در روشن کردن آتش های بسیار برای نشان دادن عظمت سپاه و فریب دادن قریش ، ممانعت از یاری کسانی که در احد در میان راه بازگشتند در این نبرد
غزوه بنى نضير
تاریخ وقوع ربيع الأوّل سال چهارم‌
تعداد نفرات دو سپاه ــــــــــ
هدف غزوه مقابله با یهودیانی که تصمیم به ترور رسول خدا(ص) داشتند و عهد خود را با ایشان شکستند
جبهه مقابل یهودیان بنی نضیر
نتیجه غزوه اخراج ایشان از مدینه
آیات نازل شده در مورد غزوه سوره حشر
اتفاقات مهم رسول خدا اموال يهوديان «بنى نضير» را بر مهاجرين قسمت كرد و با نظر انصار به ایشان به جز سهل بن حنیف و ابودجانه چيزى نداد
غزوه ذات الرقاع
تاریخ وقوع جمادى الأولى سال چهارم‌
تعداد نفرات دو سپاه ـــــــــ
هدف غزوه مقابله با قبيله «غطفان» كه سپاهيانى براى جنگ با مسلمين فراهم ساخته بودن
جبهه مقابل قبیله بنی غطفان
نتیجه غزوه نبردی رخ نداد
آیات نازل شده در مورد غزوه آيه‌ هاى 101 تا 103 از سوره نساء
اتفاقات مهم نماز خوف در اين غزوه مقرّر شد، جانشینی أبو ذرّ غفارى» در مدينه
غزوه بدر الموعد
تاریخ وقوع شعبان سال چهارم‌
تعداد نفرات دو سپاه هزار و پانصد نفر از مسلمانان
هدف غزوه وفا به عهدی که سال گذشته با ابوسفیان بر سر جنگ در این منطقه بسته بودند
جبهه مقابل قریش
نتیجه غزوه قریشیان و ابوسفیان حاضر به آمدن نشدند و عهد خود را شکستند
آیات نازل شده در مورد غزوه آيات 84- 100 سوره نساء
اتفاقات مهم مسلمانان مقدارى كالاى تجارتى به همراه آورده بودند كه در هشت روز اقامت در «بدر» به فروش رسيد
غزوه دومة الجندل‌
تاریخ وقوع ربيع الأوّل سال پنجم‌
تعداد نفرات دو سپاه هزار مرد مسلمان
هدف غزوه تجمع گروهی عظيم در «دومة الجندل» که قصد حمله مدينه را داشتند
جبهه مقابل ـــــــ
نتیجه غزوه دشمن به طرف مغرب كوچيد و فرار کرد
آیات نازل شده در مورد غزوه ــــــــــ
اتفاقات مهم به عقیده مسعودی نخستين جنگ با روميان بود،
غزوه خندق یا احزاب
تاریخ وقوع شوّال سال پنجم‌
تعداد نفرات دو سپاه از همه قبايل مشرکان ده هزار نفر به فرماندهی ابوسفیان و سپاهيان اسلامى سه هزار مرد جنگی
هدف غزوه جمعى از يهوديان‌ رهسپار مكّه شدند و قریش و چند قبیله دیگر را تحریک به حمله به مدینه کردند
جبهه مقابل قريش‌، بنى سليم‌، بنى أسد بن خزيمة،غطفان و یهودیان بنی قریظه
نتیجه غزوه مشرکان که قادر به عبور از خندق های کنده شده نبودند،پس از مدتی که شهر را محاصره کردند و نفاقی که بین آنها و یهودیان بنی قریظه افتاد بدون کسب نتیجه ای بازگشتند
آیات نازل شده در مورد غزوه آيات 214 سوره بقره، 26- 27 سوره آل عمران، 62- 64 سوره نور و 9- 25 سوره أحزاب‌
اتفاقات مهم سلمان فارسی پیشنهاد کندن خندق به مسلمانان داد،کشته شدن عمرو بن عبدود دلاور قریش به دست حضرت علی (علیه السلا) و جمله رسول خدا(ص) در این مورد« لضربة علىّ خير- أو أفضل- من عبادة الثقلين،زخمی شدن سعد بن معاذ رییس قبیله اوس و شهادت او پس از آن
غزوه بنى قريظه‌
تاریخ وقوع ذى‌قعده و ذى حجّه سال پنجم‌
تعداد نفرات دو سپاه سه هزار نفر از مسلمانان‌
هدف غزوه خیانت بنی قریظه که هم پیمان مسلمانان بودند در غزوه خندق و حمله آنان از پشت سر به مسلمانان
جبهه مقابل یهودیان بنی قریظه
نتیجه غزوه پس از آن که یهودیان از محاصره به تنگ آمدند ،سعد بن معاذ صحابی رسول خدا(ص) را به عنوان حکم برگزیدند و حکم به اعدام مردان آنها و اخراج زنان و فرزندان آنها داد
آیات نازل شده در مورد غزوه آیات 26 و 27 سوره احزاب
اتفاقات مهم لغزش أبولبابه‌ و داستان توبه او
غزوه بنى لحيان
تاریخ وقوع جمادى- الأولى سال ششم‌
تعداد نفرات دو سپاه ـــــــــــــ
هدف غزوه خونخواهى شهداى رجيع‌
جبهه مقابل بنى لحيان‌
نتیجه غزوه دشمن خبر يافته و به كوهها گريخته بود
آیات نازل شده در مورد غزوه ــــــــــــــ
اتفاقات مهم ــــــــــــــــــــــــــــــ
غزوه ذى قرد
تاریخ وقوع جمادى الأولى سال ششم‌
تعداد نفرات دو سپاه ـــــــــ
هدف غزوه مقابله با عيينة بن حصن‌ که با سوارانى از غطفان بر شتران ماده شيرده رسول خدا(ص) غارت بردند و مردى از «بنى غفار» را كشتند
جبهه مقابل بنی غطفان
نتیجه غزوه فرار یاغیان و کشته شدن عده ای از دو طرف در درگیری های به وجود آمده
آیات نازل شده در مورد غزوه ـــــــــــــ
اتفاقات مهم پسر ابوذر غفاری کشته شد و زنش را به اسارت بردند که سپس او را برگرداندند
غزوه بنى مصطلق
تاریخ وقوع شعبان سال ششم‌
تعداد نفرات دو سپاه ـــــــــــــــ
هدف غزوه مقابله با قبیله بنی مصطلق که هر که را توانسته بود،برای مقابله با رسول خدا(ص) جمع کرده بود و قصد حمله به مدینه را داشت
جبهه مقابل بنى المصطلق‌
نتیجه غزوه متفرق شدن قبایل و به اسارت در آمدن مردان و رئیس قبیله بنی المصطلق که با ازدواج رسول خدا(ص) با دختر او همه آنها مسلمان شده و آزاد شدند
آیات نازل شده در مورد غزوه سوره منافقون
اتفاقات مهم نزاع بین مهاجرین و انصار توسط هجاه بن‌ مسعود غفارى مزدور «عمر بن خطّاب» با «سنان بن وبر- جهنى» از انصار، آشکار شدن نفاق عبدلله بن ابی و تلاش های او برای برهم زدن رابطه انصار با رسول خدا(ص) و گزارش زید بن ارقم به رسول خدا(ص) در مورد او
غزوه حديبيه
تاریخ وقوع ذى‌قعده سال ششم‌
تعداد نفرات دو سپاه هزار ششصد یا چهارصد نفر
هدف غزوه رسول خدا(ص) قصد حج داشتند ولی مکیان از ورود ایشان به مکه جلوگیری کردن
جبهه مقابل قریش
نتیجه غزوه بستن صلح حدیبیه با قریش
آیات نازل شده در مورد غزوه سوره فتح
اتفاقات مهم بیعت دوباره انصار با رسول خدا که به بیعت رضوان یا بیعت شجره معروف شد بر سر دفاع از رسول خدا(ص)
غزوه خيبر
تاریخ وقوع محرّم سال هفتم‌
تعداد نفرات دو سپاه یک هزار و چهارصد
هدف غزوه به دلیل تحریک ها، آزار و اذیت هایی که یهودیان علیه اسلام انجام می دادند رسول خدا(ص) تصمیم گرفتند تا برای همیشه ریشه آنها را برکنند
جبهه مقابل یهودیان خیبر
نتیجه غزوه فتح خیبر و قلعه های آن
آیات نازل شده در مورد غزوه آیه 15 سوره فتح و آیه 94 سوره نساء
اتفاقات مهم دلاوری های بیشمار امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب(علیه السلام) و کندن در قلعه قموص‌ و کشتن مرحب پهلوان یهودیان، ترور رسول خدا(ص) توسط پیرزن یهودی که ناکام ماند،تسلیم شدن اهالی فدک که به موجب آن فدک خالصه رسول خدا(ص) شد و ایشان آن را به حضرت زهرا(س) بخشید

غزوه

فتح مكه‌
تاریخ وقوع رمضان سال هشتم‌
تعداد نفرات دو سپاه ده هزار مسلمان
هدف غزوه شکستن یکی از مفاد صلح حدیبیه توسط قریشیان
جبهه مقابل قریش
نتیجه غزوه فتح مکه و تسلیم شدن قریشیان
آیات نازل شده در مورد غزوه آیات 1 تا 3 سوره نصر
اتفاقات مهم اسلام آوردن ظاهری بسیاری از مشرکان مانند ابوسفیان،دادن امان نامه به تمام مردم مکه مگر چند نفر،شکستن بت های مکه و کعبه توسط رسول خدا(ص) و امام علی (ع)،
غزوه حنين
تاریخ وقوع شوّال سال هشتم‌
تعداد نفرات دو سپاه دوازده هزار سپاهى‌ از مسلمانان
هدف غزوه تصمیم به حمله به رسول خدا(ص) توسط قبیله هوازن و ثقیف برای جلوگیری از نشر اسلام بعد از فتح مکه
جبهه مقابل قبيله هوازن و ثقيف و نصر و جشم
نتیجه غزوه شکست خوردن سپاه کفر و فرار آنها و به اسارت درآمدن خانواده و اموال ایشان
آیات نازل شده در مورد غزوه آیات 25 تا 28 سوره توبه
اتفاقات مهم در ابتدا امر به دلیل هجوم ناگهانی هوازن مسلمانان ترسیده و فرار کرده و رسول خدا(ص) را تنها گذاشته و جز حضرت علی(علیه السلام) و عده ای از بنی هاشم سایرین فرار کردند و در ادامه بازگشتند، مسئله مؤلفة القلوبهم و بخشیدن مقدار قابل توجهی غنیمت در این غزوه رخ داد. به تصریح قرآن در این غزوه فرشتگان به سپاه اسلام کمک کردند.
غزوه طائف‌
تاریخ وقوع شوّال سال هشتم‌
تعداد نفرات دو سپاه دوازده هزار نفر مسلمان
هدف غزوه پس از غلبه در نبرد حنین به و تسلیم شدن هوازن رسول خدا(ص) به دنبال هم پیمانان آنها یعنی قبیله ثقیف به طرف طائف حرکت کردند
جبهه مقابل قبیله ثقیف
نتیجه غزوه به دلیل استحکامات قوی شهر طائف موفق به گشودن این شهر نشدند و با دادن تلفاتی که به دلیل تیراندازی بر سپاه اسلام وارد شده بود به مکه بازگشتند
آیات نازل شده در مورد غزوه ـــــــــــــــــ
اتفاقات مهم ــــــــــــــــــــــ
غزوه تبوك‌
تاریخ وقوع رجب سال نهم‌
تعداد نفرات دو سپاه سی هزار مرد مسلمان
هدف غزوه شایع شدن خبری مبنی بر این كه دولت روم سپاه عظيمى فراهم كرده و هرقل جيره يك سال سپاهيان خود را پرداخته و قبائل: «لخم» و «جذام» و «عامله» و «غسّان» را نيز آماده جنگ با مسلمانان ساخته‌
جبهه مقابل رومیان و قبایل «لخم» ، «جذام» ، «عامله» و «غسّان»
نتیجه غزوه به دلیل کذب بودن خبر سپاهی در کار نبود و مسلمانان تنها به بستن پیمان نامه هایی با قبایل یاد شده بازشگتند
آیات نازل شده در مورد غزوه بخش اعظمی از سوره توبه
اتفاقات مهم نفاق بسیاری در این غزوه مشخص شد از جمله کسانی که با بهانه های غیر موجه به همراه سپاه نیامدند، تخریب مسجد ضرار،جانشینی حضرت علی (علیه اسلام) در مدینه و بیان حدیث منزلت توسط رسول خدا(ص) در مورد حضرت علی(علیه اسلام)،سؤقصد به جان رسول خدا(ص) در عقبه و برملا شدن نقشه منافقان توسط ایشان
برخی سریه های مهم زمان رسول خدا(صلی الله علیه و آله و سلم)
نام سریه تاریخ وقوع تعداد نفرات در سریه هدف از سریه نتیجه سریه اتفاقات مهم
سريه حمزه بن عبد المطلب رمضان سال اوّل‌ سى نفر از مهاجرين‌ تعرض به كاروانى از قريش بود كه از شام بر مى‌گشت‌ و نام امن کردن راه تجارت قریشیان با وصاتت مجدی بن عمرو دو سپاه بدون اینکه درگیر شوند بازگشتند به نظر واقدی این نخستین سریه در اسلام است .(البته ابن هشام معتقد است که سریه عبیدة بن حارث بن عبدالمطلب نخستین سریه است.)
سريه عبیده بن حارث بن عبدالمطلب شوّال سال اوّل‌ شصت يا هشتاد نفر مقابله با دسته‌اى از قريش كه ممكن بود به اطراف مدينه تجاوز كنند جنگى پيش نيامد سعد بن أبى وقّاص» تيرى انداخت و نخستين تيرى بود كه در تاريخ اسلام از كمان رها شد.
سريه عبد اللّه بن جحش رجب سال دوم هجرت‌ هشت نفر (يا يازده نفر) از مهاجرين‌ گرفتن خبر از قریش پس از برخوردی که بین آنها و یک کاروان از قریش در گرفت یکی از قریشیان کشته، دو نفرشان اسیر و اموالشان غنیمت گرفته شد. چون این پیکار در ماه حرام رخ داد مورد اعتراض مسلمانان قرار گرفت که آيات 217 و 218 از سوره «بقره» نازل شد و خدا خود جواب مخالفان را داد و گناه اين پيشامد را هم به گردن آنان گذاشت و عبد اللّه و يارانش را اهل ايمان و هجرت و جهاد در راه خدا و اميدوارى به رحمت پروردگارى كه آمرزنده و مهربان است معرّفى كرد.
سريه سالم بن عمير ماه شوّال سال دوم‌ فقط سالم بن عمیر کشتن ابو عفک که با اشعار خود شيوه ناسزاگوئى به اسلام و مسلمانان و دشنام دادن به رسول خدا و تحريك دشمنان اسلام‌ را پیش گرفته بود کشته شدن ابوعفک
سريه محمّد بن مسلمه‌ ربيع الاول سال سوم‌ ‌پنج نفر کشتن كعب بن أشرف كه مردى شاعر و زبان‌آور بود و در اشعار خود رسول خدا را بد مى ‌گفت و دشمنان را بر ضدّ او و مسلمين تحريك مى‌كرد کشته شدن کعب «كعب» با گفتن شعر، قريش را بر ضدّ رسول خدا تحريك مى‌كرد و بر سوگ «اصحاب قليب» مى‌نشست و همچنین نام زنان مسلمان را در اشعار خود با بى‌احترامى مى‌برد و مسلمانان را آزار مى‌داد
سريه زيد بن حارثه يا سريه قرده‌ جمادى الآخره سال سوم‌ صد نفر سوار رسول خدا(ص) او را براى جلوگيرى از كاروان قريش فرستادند زید بر كاروان دست يافت، اما مردان كاروان گريختند و اموال کاروان به غنیمت گرفته شدند نخستین سریه ای بود که در آن مقدار قابل توجهی غنیمت به مسلمانان رسید
سریه رجیع صفر سال چهارم هجرت شش يا ده نفر هفت نفر دو طايفه عضل و قاره از رسول خدا(ص) تا معلمانی برای آموزش قرآن و احکام به نزد آنها بفرستد در میان راه آنها مسلمانان را غافلگیر کردند و عده ای را به شهادت رساندندو عده ای را تسلیم قریش کرده و جایزه گرفتند و قریشیان آنها را به شهادت رساندند سوره بقره، آيات 204- 207 درباره سريّه رجيع نازل شده است.
سريه بئر معونه صفر سال چهارم هجرت‌ چهل نفر در خواست ابوبرإ برای فرستادن مبلغ به نجد و فرستادن تعدادی مبلغ به آنجا غافلگیری مبلغان توسط قبیله بنی سلیم و به شهادت رسیدن همه آنها به جزا یک نفر رسول خدا يك ماه در قنوت نماز صبح بر قبايل: «رعل» و «ذكوان» و «غصيّه» و «بنى لحيان» نفرين مى‌كرد.
سریه موته جمادى الأولى سال هشتم‌ سه هزار مسلمان رسول خدا- صلى اللّه عليه و آله- «حارث بن عمير أزدى» (از طائفه بنى لهب) را با نامه‌اى نزد پادشاه «بصرى» فرستاد و چون «حارث» به سرزمين «مؤته» رسيد، «شرحبيل بن عمرو غسّانى» سر راه بر وى گرفت و او را كشت‌.هدف این سریه برخورد با عاملان آن بود کشته شدن سه فرمانده از مسلمانان و یک سوم از سپاه و فرار سایرین به فرماندهی خالد بن ولید به مدینه در این سریه سه تن بهترین فرماندهان مسلمانان و اصحاب رسول خدا یعنی زید بن حارثه،جعفر بن ابی طالب(طیار) و عبدالله بن رواحه به شهادت رسیدند، این اولین درگیری بین مسلمانان و سپاهیان روم بود
سريه ذات السلاسل‌ جمادى الآخره سال هشتم‌ گروهى از قبيله «قضاعه» فراهم گشتندو مى‌خواستند نسبت به مسلمانان دستبردى بزنند پس از آنکه سه تن از فرماندهان مسلمانان موفق به شکست دشمن نشدند،رسول خدا(ص)،امیرالمؤمنین علی (ع) را به مصاف آنها فرستاد و ایشان آنها را شکست دادند شأن نزول سوره عادیات در این سریه صورت گرفت، فرماندهان این سریه به ترتیب عبارت اند از: ابوبکر،عمر بن خطاب،عمرو بن عاص و علی بن ابی طالب (علیه اسلام)
سريّه امير المؤمنين علىّ بن أبى طالب در أيّام محاصره طائف‌ ـــــــــــــــــ شکستن بت های طائف شکستن بت های طائف و نابودی بتکده های آنجا ــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
سريّه علىّ بن أبى طالب عليه السلام براى ويران كردن بتخانه فلس‌ ربيع الآخر سال نهم‌ صد و پنجاه مرد أنصارى‌ نابودی بتخانه فلس از قبیله طیّ نابودی کامل بتخانه و کسب غنیمت های بسیاری از قبیله طیّ ــــــــــــــــــــــــــــــ
سريه على بن ابى طالب (ع) به يمن‌ رمضان سال دهم سيصد اسب سوار دعوت یمنیان به اسلام اسلام آوردن قبیله همدان در یک روز و مسلمان شدن بسیاری از یمنیان ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ


جنگ های زمان خلفای نخستین[ویرایش]

در زمان خلفای نخستین ما سه نوع نبرد داریم.

  1. جنگ های رده یا جنگ های ارتداد:پس از شهادت رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) عده ای ادعای نبوت کرده. که از مهم ترین آنها می توان به اسود عنسی در یمن،طلیحه بن خويلد اسدى و ياران او از غطفان و مهتر ايشان: عيينة بن حصن فزارى‌ ، مسیلمة بن بن حبيب حنفى در يمامه(کذاب) و سجاح دختر حارث تميمى كه سپس با مسيلمه ازدواج كرد و اشعث بن قيس مؤذن آنها بود اشاره کرد.به این مدعیان دروغین متنبیان صدر اسلام می گویند. سخترین نبرد مسلمانان در جنگ های رده در یمامه صورت گرفت.در این نبرد تعداد هزار دویست مسلمان به شهادت رسیدند که هفتصد نفر آنها حافظ قرآن بودند.
  2. فتوحات : به نبردهایی گفته می شود که برای فتح سرزمین های جدید صورت می گرفت.مانند:جنگ قادسیه،جنگ یرموک و ... اشاره کرد. که مهم ترین آنها در زمان خیلفه دوم عمر بن خطاب رخ داد.
  3. جنگ هایی که بین مسلمانان صورت گرفت و تمام آنها در زمان امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب رخ داد و دلیل آنها این بود که بعضی مسلمانان نمی توانستند عدالت امیرالمؤمنین را تحمل کنند.این جنگ ها عبارت اند از:
    1. جنگ جمل
    2. جنگ صفین
    3. جنگ نهروان
برخی از مهم ترین جنگ های فتوحات در زمان خلفای نخستین
نام جنگ تاریخ وقوع و نام خیلفه وقت فرمانده جنگ تعداد نفرات دو سپاه هدف جنگ جبهه مقابل نتیجه جنگ اتفاقات مهم
جنگ اجنادين‌ جمادى الاول سال 13 هجری، ابوبکر بن ابی قحافه خالد بن ولید سپاهیان رو م نزدیک به چهل هزار نفر و مسلمانان پانزده هزار نفر از بین بردن سپاه مسلمانان توسط سپاهیان روم در منطقه اجنادین رومیان شکست رومیان و پیروزی مسلمانان این اولین نبرد بزرگ بین مسلمانان و رومیان بود ، پس پیروزی در این نبرد خبر فوت ابوبکر و خلافت عمر و برکناری خالد بن ولید از فرماندهی سپاه به شام رسید، این فتح مقدمه ای برای فتح شهر دمشق بود
مرج الصّفر محرم سال چهاردهم ابوعبیده جراح نزدیک چهارهزار رومی کمک به شهر دمشق که نزدیک بود به محاصره مسلمانان درآید رومیان شکست رومیان پس از این نبرد دمشق کاملاً به محاصره مسلمانان در آمد،به شهادت رسیدن خالد بن سعید ، بعضی معتقدند که این نبرد بیستروز پس از نبرد اجنادین بوده
فتح دمشق رجب سال چهاردهم هجری،عمر بن خطاب ابوعبیده جراح و خالد بن ولید ــــــــــــــــــ تصرف شهر دمشق رومیان و شامیان خالد بن ولید با اسقف اعظم دمشق صلح کرد این در حالی بود که ابوعبیده توانسته بود با اجبار وارد قسمتی از شهر شود پس از فتح دمشق عده بسیاری از مردم آن شهر به شهر انطاکیه کوچ کردند
جنگ یرموک رجب سال پانزده‌ هجری،عمر بن خطاب ابوعبیدة بن جراح چهل هزار مسلمان و دویست هزار رومی (به نظر سپاه رومیان اغراق می آید) یکی از آخرین تلاش های رومیان برای از دست ندادن حکومت تحت سلطه خود در شامات به صورت یک سپاه متمرکز رومیان و غسانیها از قبایل عرب متحد با رومیان شکست سنگین رومیان و نابودی پادشاهی غسانی ها در روز نبرد آنچنان نبرد سخت شد که زنان مسلمان همراه سپاه نیز جنگیدند،فرماندهی رومیان و غسانی ها را در این نبرد پادشاه غسانی ها جبلة بن ایهم به عهده داشت، پس از شکست رومیان هرقل امپراطور روم از انطاکیه به قسطنطنیه فرار کرد
فتح بیت المقدس سال شانزده هجری،عمر بن خطاب ابوعبیده جراح ــــــــــــــــــــــ فتح شهر بیت المقدس رومیان و اهالی بیت المقدس بنا به درخواست اهالی شهر صلحی مشروط براینکه خود شخص خلیفه به بیت المقدس بیاید و آن را امضا کند میان آنها و مسلمانان امضا شد کسی که عمر را مجاب کرد تا به بیت المقدس برود و صلح را امضا کند ، امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب بود، برخی گویند این صلح در سال شانزده هجری و برخی گویند در سال هفتده هجری امضا شد
جنگ یوم الجسر شعبان یا رمضان سال سیزده هجری،عمر بن خطاب ابوعبید ثقفی (پدر مختار) فرمانده مسلمانان،بهمن جادویه فرمانده ایرانیان ـــــــــــــــــــــــ جلوگیری از نفوذ مسلمانان و اعراب به خاک ایران ایرانیان شکست سنگین مسلمانان و کشته شدن فرمانده آنان در این نبرد مسلمانان برای اولین بار با سپاهی از فیل ها روبه رو شدند ، نزدیک به چهار هزار مسلمان در این نبرد کشته شدند،این شکست موجب شد تا یک سال مسلمانان از رویارویی با ایرانیان اجتناب کنند
نبرد نخیله یا نبرد مهران سال چهارده هجری جریر بن عبدالله بجلی و مهران بن مهربنداد دوازده هزار ایرانی حمله مسلمانان به مناطق مرزی ایران و مقابله ایرانیان با آنها ایرانیان شکست ایرانیان و کشته شدن فرمانده آنها پس این پیروزی مسلمانان دو باره تصمیم به حمله به عراق و ایران گرفتند
جنگ قادسیه سال 15 یا 16 هجری (بین مورخان اختلاف است)،عمر بن خطاب سعد بن ابی وقاص و رستم فرخزاد بین بیست تا سی هزار مسلمان، تعداد ایرانیان بین سه تا چهار برابر بوده است( بلاذری صد وبیست هزار نفر نوشته است) جلوگیری از نفوذ اعراب به ایران و نابودی کامل آنها ایرانیان شکست ایرانیان و کشته شدن فرمانده آنها این نبرد چهار روز به طول انجامید، در این نبرد غنایم بسیاری نصیب مسلمانان شد از جمله درفش کاویانی به دست مسلمانان افتاد که این به معنای زوال ساسانیان بود،پس از این نبرد شهر کوفه تاسیس شد
نبرد جلولأ سال شانزده هجری،عمر بن خطاب هاشم بن عتبة بن ابی وقاص(مرقال)،خرزاد برادر رستم دوازده هزار مسلمان پس گرفتن شهر مدائن توسط ایرانیان و جبران شکست های قبلی ایرانیان شکست سنگین ایرانیان حجر بن عدی یکی از فرماندهان این نبرد بود
جنگ نهاوند سال بیست هجری،عمر بن خطاب نعمان بن مقرن و مردان شاه ذو الحاجب‌ شصت تا صد هزار ایرانی جلوگیری از نفوذ اعراب به داخل ایران ایران شکست ایرانیان به این فتح ، فتح الفتوح می گویند،در ابتدا عمر بن خطاب می خواست که فرماندهی جنگ را خود برعهده گیرد که امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب او را از این کار منصرف کردند، این جنگ چهار روز طول کشید و با وجود شهادت فرمانده مسلمانان آنان به فرماندهی حذیفة بن یمان به پیروزی رسیدند،این آخرین حمله جدی ایرانیان بود


منابع[ویرایش]

تاريخ پيامبر اسلام‌،محمد ابراهيم آيتى‌، دانشگاه تهران‌،1378