تأویل الایات

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به ناوبری پرش به جستجو
تأويل الآيات الظاهرة.jpg
نویسنده شرف الدين علي الحسيني الاسترآبادي
موضوع تفاسیر شیعه
زبان عربی
تعداد جلد 1


نویسنده

سيد شرف الدین على الحسینى استرآبادى، متوفى اواخر قرن دهم هجرى.

موضوع

فضايل اهل بيت پيامبر عليهم السلام.

انگيزه تأليف

سيد شرف الدين در مقدمه، انگيزه خود را از تأليف كتاب چنين بيان مى كند: «آيات فراوانى در قرآن مجيد در مدح اهل بيت پيامبر صلی الله علیه و آله و ذم و نكوهش دشمنان آنان آمده و روايات فراوانى در تفسير اين آيات وارد شده؛ ولى اين روايات در كتب مختلف تفسير پراكنده اند به طورى كه دسترسى به آنها و اطلاع از همه آنها براى مراجعه كنندگان مشكل است، لذا تصميم به جمع آورى آنها در يك كتاب گرفتم تا موجب هدايت طالبان راه راست گردد.

مأخذ تمام مطالب را هم روايات نقل شده از راسخين در علم قرار دادم زيرا هر چه از ناحيه آنها باشد مسلّما صحيح و خدشه ناپذير است. البته مقدارى هم، رواياتى از طريق عامه نقل كرده ام كه بسيار اندك است».

تاريخچه

روايتى از طريق شيعه و سنى از اميرمؤمنان على علیه السلام نقل شده كه آن حضرت مى فرمايد: «قرآن چهار بخش است. يك چهارم آن در مورد اهل بيت است. يك چهارم آن درباره دشمنان آنهاست. يك چهارم سنن و امثال است و يك چهارم ديگر فرائض و احكام است».

با توجه به اين كلام اميرمؤمنان، علماى اسلام اقدام به جمع آورى آيات قرآن مجيد كه در وصف اهل بيت نازل شده كرده اند و تاكنون ده ها عنوان كتاب در اين موضوع تأليف كرده اند علمايى مانند: عبدالرزاق كاشانى، آقا نجفى اصفهانى، محمد بن ماهيار، ابونعيم اصفهانى و بسيارى ديگر.

البته هر يك از اين بزرگان آن مقدار از احاديث كه به دستش رسيده، ضبط نموده و به جاست كه همه اين كتب ها با حذف مكررات به يكديگر ضميمه شده و كتابى جامع در اين موضوع نگاشته شود.

اسلوب كتاب

سيد شرف الدين به خاطر سهولت هر چه بيشتر در بازيابى مطالب كتاب، آن را به ترتيب قرآن قرار داده و از سوره فاتحه آغاز كرده و به سوره اخلاص ختم نموده است.

در هر قسمت نيز ابتدا نام سوره، بعد آيات مورد نظر را با شماره آيه ذكر كرده پس از آن و در ذيل آيه روايات اهل بيت عليهم السلام را در تأويل آن آيه آورده است.

مصنف در بعضى موارد در پايان روايات توضيحاتى براى روشن شدن معناى آيه و روايتِ ذيل آن ذكر كرده است. سيد شرف الدين آيات را به صورت گلچين آورده و در اين بين نام بعضى از سور قرآن در كتاب نيامده زيرا روايتى ذيل آيات آن سوره نيافته است.

نكته بسيار مهمى كه هنگام مطالعه اين كتاب بايد در نظر گرفته شود آن است كه كتاب در صدد بيان ترجمه يا تفسير آيات بوسيله روايات نيست، چرا كه تفسير هم مانند ترجمه نظر به مدلول ظاهرى آيه دارد. مصنف در اين كتاب تمام تلاش خود را صرف تبيين تأويل آيات از راه روايات معصومين كرده است و تأويل قرآن نظر به باطن و بطن قرآن دارد كه هيچ راهى جز علم غيب براى رسيدن به آن وجود ندارد و الفاظ قرآن هيچ دلالتى بر آن معنى ندارند.

مصنف محترم نيز با توجه به اين نكته تنها رواياتى را جمع آورى كرده كه باطن و حقيقت آيات الهى در قرآن كريم را بيان مى كنند.

مصادر كتاب

سيد شرف الدين در تأليف خود از منابع متعددى استفاده كرده كه از آن جمله:

  1. كنز الفوائد، كراجكى
  2. ما نزل من القرآن في أهل البيت عليهم السلام از على بن ماهيار
  3. كشف الغمة، إربلى
  4. كتاب هاى علامه حلی
  5. كتاب تفسير على بن ماهيار كه مصنف بيشترين استفاده را از آن نموده است.

خلاصه

كتاب شريف تأويل الآيات توسط شيخ علم بن سيف بن منصور نجفى در سال 937 هجرى خلاصه شده و با نام جامع الفوائد و دافع المعاند انتشار يافته است. (البته بعضى به اشتباه آن را كنز جامع الفوائد گفته اند كه صحيح نيست.)

شرح

به لحاظ ارزش و اهميتى كه موضوع و متن كتاب تأويل الآيات داشته، سيد روح الأمين مختارى شرحى بر آن نگاشته است. در مقدمه اين شرح 14 فصل پيرامون ترجمه و تفسير و تأويل و بحث مفصلى پيرامون هر يك از آنها ارائه شده است.

ترجمه

اين كتاب توسط محمد معصوم بن محمدامين استرآبادى به فارسى ترجمه شده و با نام لوامع التأويل انتشار يافته است.

چاپ

چاپ مورد استفاده در برنامه با مقدمه و تحقيق و تصحيح جناب آقاى حسين استاد ولى است.

مقدمه كتاب مختصر است و پيرامون زندگينامه مؤلف و كتاب حاضر تدوين شده همچنين توضيحاتى پيرامون تأويل و پيشينه تأليف در آن آمده است.

در پاورقى كتاب نيز تحقيقى شامل نسخه بدل ها و استخراج آيات و روايات از منابع همراه با آدرس آنها وجود دارد و بعضى روايات نيز از منابع اهل سنت آدرس دهى شده اند.

پيوندها

***
تفسیر قرآن
درباره تفسیر قرآن: تفسیر قرآن -تاریخ تفسیر - روشهای تفسیری قرآن
اصطلاحات: اسباب نزول -اسرائیلیات -سیاق آیات
شاخه های تفسیر قرآن:

تفسیر روایی (تفاسیر روایی) • تفسیر اجتهادی (تفاسیر اجتهادی) • تفسیر فقهی ( تفاسیر فقهی) • تفسیر ادبی ( تفاسیر ادبی) • تفسیر تربیتی ( تفاسیر تربیتی) • تفسیر كلامی ( تفاسیر كلامی) • تفسیر فلسفی ( تفاسیر فلسفی ) • تفسیر عرفانی (تفاسیر عرفانی ) • تفسیر علمی (تفاسیر علمی)

روشهای تفسیری قرآن:
تفاسیر به تفکیک مذهب مولف: