التوحید

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به: ناوبری، جستجو

کتابی است از شیخ صدوق که روایات در باب توحید را با دسته بندی موضوعی در خود جمع نموده است.

مؤلف[ویرایش]

محمد بن علی بن بابویه قمی (م 381 ق) معروف به شیخ صدوق و ملقب به رئیس المحدثین، سرآمد حدیث شناسان شیعه است و از این رو که در نقل روایات، جز به راستی سخن نمی گفت، به «صدوق» شهرت یافت. او که نزدیک به عصر معصومان می زیست، با جمع آوری روایات اهل بیت و تالیف آنها در کتاب های ارزنده بسیار خدمات کم نظیری به اسلام و تشیع نمود. مشهورترین کتاب برجامانده از او کتاب "من لایحضره الفقیه" است که یکی از کتاب های چهارگانه حدیث شیعه است.

شیخ صدوق ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی .

معرفی اجمالی كتاب[ویرایش]

این اثر مشهور به «توحید صدوق» یا «توحید ابن بابویه» است. موضوع كتاب، روایات حضرت رسول خدا صلی الله علیه و آله و ائمه اطهار علیهم السلام درباره توحید، شناخت ذات، صفات، اسماء و افعال خداوند متعال و دیگر مباحث مهم كلامی است. این كتاب در شناخت خداوند متعال و معرفی دیدگاه شیعه درباره مباحث توحید كتاب ارزشمندی است.

كتاب توحید مانند دیگر كتابهای شیخ صدوق پیوسته مورد توجه علماء و فقهای شیعه قرار داشته و از معتبرترین اصول روایی شیعه بشمار می آید. روایات آن نیز در بسیاری از مجموعه های روایی شیعه مانند بحارالانوار آمده و به آن ها استناد شده است.

شیخ صدوق درباره انگیزه نگارش این كتاب می گوید: «امری كه موجب گشت تا این كتاب را به رشته تحریر درآوردم، این بود كه دیدم برخی از مخالفان به علمای شیعه نسبت تشبیه و جبر می دهند. دلیل آن ها روایاتی بود كه در كتاب های شیعه دیده بودند و با ناآگاهی از معانی و تفسیر آن ها، معانی غلط برای آن ها بیان می كردند و با این كار چهره مذهب ما را در برابر مردم، زشت و ناپسند نشان می دادند. من هم به قصد قربت به درگاه الهی اقدام به نگارش این كتاب در توحید و نفی تشبیه و جبر نمودم».

این كتاب مشتمل بر 583 حدیث است و مؤلف آن را در 67 باب تنظیم كرده است. بعضی از عناوین كلی كتاب عبارت اند از: پاداش یكتاپرستان و عرفا، یكتاپرستی و نفی تشبیه، معنای واحد، توحید و موحد، معنای قل هو الله احد، اثبات جسم نبودن و صورت نداشتن خدا، روایاتی درباره دیدن خداوند، قدرت، صفات ذات و صفات افعال، تفسیر «كل شی هالك الاّ وجهه»، تفسیر آیه «والارض جمیعاً قبضته» (سوره زمر، آیه 67)، نفی زمان و مكان و حركت از خداوند متعال، اسماء الله، اثبات حدوث عالم و مباحث مفید و مهم فراوان دیگر.

شروح و تعلیقات[ویرایش]

  • شرح قاضی محمد سعید قمی شاگرد فیض كاشانی كه در سال 1099 ق به رشته تحریر درآمده است.
  • شرح امیر محمدعلی نائب الصداره
  • شرح فارسی مولا محمدباقر سبزواری (م 1090 ق)
  • شرح سید نعمت الله جزایری

وضعیت نشر[ویرایش]

این كتاب، به زبان عربی توسط انتشارات جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، با تحقیق سید هاشم حسینی تهرانی در سال 1398 ق، به قطع وزیری چاپ شده است.

منابع[ویرایش]

  • محمدرضا ضميري، کتابشناسي تفصيلي مذاهب اسلامي، صفحه 257-258.
  • شیخ صدوق، در همین دانشنامه

متن کتاب التوحید[ویرایش]

التوحید

حدیث
متون ← احادیث خاص خطبه ها نامه ها
شیعه
منابع حدیثی شخصیت ها
کتب اربعه جوامع روایی متاخر منابع علوم حدیث منابع رجالی راویان محدثان
اهل سنت
منابع حدیثی شخصیت ها
صحاح سته جوامع روایی متاخر منابع علوم حدیث منابع رجالی راویان محدثان