اختیار معرفة الرجال

از دانشنامه‌ی اسلامی
پرش به: ناوبری، جستجو

اختیار الرجال نام کتاب رجالی است که شیخ طوسی با تلخیص و تهذیب کتاب رجال کشی موسوم به معرفه الناقلین عن الائمه الصادقین نگاشته است

مشخصات کتاب[ویرایش]

اصل این کتاب از شیخ ابو عمر و محمد بن عمر بن عبد العزیز الکشی [۱] از قراء گرگان و به قولی از بلاد ماوراء النهر .) وفات یافته در حدود نیمه قرن چهارم) و موسوم به معرفه الناقلین عن الائمه الصادقین بوده و چون در آن اغلاط و اشتباهات و اضافاتی وجود داشته ، شیخ طوسی به تلخیص و تهذیب آن همت گماشته و آن خلاصه را اختیار الرجال نام نهاده است.

محتوای کتاب[ویرایش]

موضوع این کتاب ، تاریخ رجال و ذکر طبقات آنهاست و مبنای آن ذکر روایاتی است که در مدح یا قدح رجال وارد شده ، بی آنکه نظری درباره آن روایات ابراز گردد . در ذیل نام هر یک از رجال ، یک یا چند حدیث مسند که در آن از شخص مورد نظر به گونه ای یاد شده ، نقل می گردد . کتاب نه خاص رجال شیعه است و نه محدود به موثقان و مدح شدگان . از غیر شیعه فقط کسانی را نام می برد که برای شیعه روایت کرده و در شمار رجال حدیث شیعه باشند . [۲] پس آمدن نام کسی در این کتاب نه دلیل شیعی بودن اوست و نه نشانه وثاقتش ، چنانکه نیامدن نام کسی در آن نه دلیل شیعی نبودن اوست و نه دلیل ضعفش . مجموع رجالی که در این کتاب عنوان شده اند به حدود 515 نفر بالغ می شود که در شش بخش بر حسب تقدم و تاخر زمانی مندرج گشته است . نام رجال بر هیچ اساسی مرتب نیست : نه بر اساس تاریخ فوت ، نه بر اساس صحابت امامان اهل بیت-علیهم السلام-و نه بر اساس حروف اول نامها . بدین علت دست یافتن به شرح حال شخص مورد نظر در این کتاب دشوار است .

انتساب کتاب به شیخ طوسی[ویرایش]

در انتساب این کتاب به شیخ اختلاف است . اما بیشتر علمای فن برآنند که کتاب مورد بحث برگزیده و پیراسته ای است که شیخ طوسی از کتاب رجال ابی عمر و محمد بن عمر بن عبد العزیز کشی فراهم آورده است . این نظر را نام کتاب نیز تا حدی تایید می کند . برخی معتقدند که این کتاب موجود همان اصل کتاب کشی است نه انتخاب شیخ . از سخنان احمد بن طاووس حلی (متوفا به سال 673) و دو شاگردش ، علامه حلی (648-726) و ابن داود حلی (متولد 647) ، قول دوم بر می آید ، [۳] ولی دلایل و شواهدی چند انتساب کتاب را به شیخ و منتخب بودن آن را از اصل کتاب کشی به طور قاطع تایید می کند . به هر حال ، جای تردید نیست که آنچه به عنوان رجال کشی از چند قرن پیش تاکنون در دست است ، چیزی جز همین برگزیده شیخ طوسی نیست و به گمان قوی پس از روزگار شیخ نسخه اصل کتاب کشی در اختیار هیچ یک از علمای فن قرار نداشته و به کلی از بین رفته است . گویا این کتاب که قبل از شیخ نیز چندان رواج نداشته ، پس از انتخاب و تلخیص وی به کلی از رواج افتاده و برگزیده آن که به خاطر برگزیننده اش اعتبار بیشتری می داشته ، جای آن را گرفته است .

پی نوشت[ویرایش]

  1. منسوب به کش (به فتح کاف و تشدید شین)
  2. قاموس الرجال ، ج 1 ، ص 16
  3. قاموس الرجال ، ج 1 ، ص 33

منابع[ویرایش]

  • چهار کتاب اصلی علم رجال

پيوندها[ویرایش]

حدیث
متون ← احادیث خاص خطبه ها نامه ها
شیعه
منابع حدیثی شخصیت ها
کتب اربعه جوامع روایی متاخر منابع علوم حدیث منابع رجالی راویان محدثان
اهل سنت
منابع حدیثی شخصیت ها
صحاح سته جوامع روایی متاخر منابع علوم حدیث منابع رجالی راویان محدثان